کمبود فولات و ویتامین ب۱۲ با اختلال نعوظ در چند مطالعهٔ مقطعی همراهی نشان داده است، و هوموسیستئین حلقهٔ میانی این همراهی است: ویتامینهای گروه ب در تبدیل هوموسیستئین به ترکیبات دیگر نقش دارند، پس افت فولات و ویتامین ب۱۲ سطح هوموسیستئین خون را بالا میبرد و هوموسیستئین بالا به لایهٔ داخلی رگها آسیب میزند. از آنجاکه نعوظ به سلامت رگها و جریان خون وابسته است، این زنجیرهٔ زیستی توضیحی قابلآزمون پیش میگذارد، ولی همراهی آماری با علیت یکی نیست و هیچکدام از این مطالعات نمیتواند جهت رابطه را تعیین کند.
آیا کمبود ویتامین ب۱۲ و فولات با اختلال نعوظ ارتباط دارد؟
بله، ارتباط آماری وجود دارد، ولی علت نیست. در مطالعهٔ Xu و همکاران ۲۰۲۱ روی ۱۳۴ بیمار اختلال نعوظ در برابر ۵۰ فرد سالم، فولات ۶٫۰۸ در برابر ۱۰٫۲۱ نانوگرم بر میلیلیتر و ویتامین ب۱۲ ۲۵۶ در برابر ۳۳۷٫۵ پیکوگرم بر میلیلیتر بود؛ هر سه مطالعهٔ استنادی مقطعیاند و فقط همبستگی نشان میدهند.
کمبود ویتامین ب و فولات با افت انرژی و عملکرد جنسی همراه است
در همان مطالعهٔ Xu و همکاران ۲۰۲۱، ۱۳۴ بیمار اختلال نعوظ در برابر ۵۰ فرد سالم بررسی شدند. فولات سرم در گروه بیماران ۶٫۰۸ نانوگرم بر میلیلیتر و در گروه سالم ۱۰٫۲۱ نانوگرم بر میلیلیتر بود؛ ویتامین ب۱۲ به ترتیب ۲۵۶ و ۳۳۷٫۵ پیکوگرم بر میلیلیتر اندازهگیری شد. هوموسیستئین، که محصول میانی متابولیسم همین ویتامینها است، در بیماران ۱۱٫۴ میکرومول بر لیتر و در گروه سالم ۷٫۹۵ میکرومول بر لیتر گزارش شد.
جهت این تفاوتها یکسان است: هر جا فولات و ویتامین ب۱۲ پایینتر بوده، هوموسیستئین بالاتر بوده است. این همسویی با اجماع علمی دربارهٔ نقش عروقی اختلال نعوظ خواناست؛ در بیشتر موارد اختلال نعوظ پیامد اشکال در جریان خون و کار اندوتلیوم است، نه کمبود یک ریزمغذی بهتنهایی. با اینهمه، مطالعهٔ Xu و همکاران ۲۰۲۱ مقطعی است و فقط همراهی را ثبت میکند. حجم نمونه کوچک بود و همهٔ شرکتکنندگان مردان چینی بودند، پس تعمیم نتیجه به همهٔ جمعیتها نامطمئن است.
چرا سطح هوموسیستئین خون در این ارتباط نقش کلیدی دارد؟
هوموسیستئین بالا نشانگری است که کمبود فولات و ویتامین ب۱۲ را به آسیب عروقی وصل میکند. در هر سه مطالعهٔ موجود، گروه بیماران اختلال نعوظ هوموسیستئین بالاتری داشت؛ ولی بالا بودن این ترکیب در خون بهتنهایی ثابت نمیکند که هوموسیستئین علت اختلال نعوظ است.
در مطالعهٔ Sansone و همکاران ۲۰۱۷، ۳۱ بیمار اختلال نعوظ با ۳۱ فرد سالم مقایسه شدند. نمرهٔ شاخص IIEF-5 که دامنهٔ آن از ۰ تا ۲۵ است، در بیماران ۱۰٫۷۱ و در گروه سالم ۲۳٫۳۲ بود؛ فولات ۵٫۱۱ در برابر ۷٫۹ نانوگرم بر میلیلیتر و هوموسیستئین ۱۳٫۶۱ در برابر ۹٫۱۷ میکرومول بر لیتر ثبت شد.
مطالعهٔ Xu و همکاران ۲۰۲۳ همان الگو را با نمونهٔ کوچکتری تکرار کرد: ۸۴ بیمار اختلال نعوظ در برابر ۴۲ فرد سالم، با ویتامین ب۱۲ ۱۹۵ در برابر ۳۳۸، فولات ۴٫۶۶ در برابر ۱۰٫۳۱ و هوموسیستئین ۱۲٫۷ در برابر ۸٫۱. این تکرار در نمونهٔ مستقل دیگری از همان جمعیت یعنی مردان چینی ارزش دارد، اما تعمیم‌پذیری میان جمعیت‌های دیگر را نشان نمیدهد.
سازوکاری که پیشنهاد شده چنین است: هوموسیستئین بالا به لایهٔ اندوتلیوم عروق آسیب میزند و تولید نیتریکاکساید را کم میکند. نیتریکاکساید همان پیامی است که شل شدن عضلهٔ صاف آلت و پر شدن آن با خون به آن نیاز دارد. این توضیح زیستی معقول است، ولی دادههای مقطعی به تنهایی علت و اثر را از هم جدا نمیکنند. هر سه مطالعهٔ نامبردهشده مقطعیاند، حجم نمونهشان کوچک است و در جمعیت مردان چینی یا ایتالیایی اجرا شدهاند.
آیا مصرف مکمل ویتامین ب اختلال نعوظ را درمان میکند؟
خیر؛ دادههای موجود درمان بودن مکمل را نشان نمیدهند. مرور کاتسیکی و همکاران ۲۰۱۷ نشان داد مکمل فولیکاسید و ویتامینهای ب۶ و ب۱۲ سطح هوموسیستئین خون را کاهش میدهد، اما اثر همین مکمل بر کاهش خطر بیماریهای قلبیعروقی و اختلال نعوظ در کارآزماییها نتیجهٔ ضدونقیض داشته است.
هیچ دستورالعمل پزشکی معتبری غربالگری روتین هوموسیستئین را توصیه نمیکند. رابطهٔ دیدهشده در این مطالعات همبستگی آماری است، نه اثبات علّی؛ پایین بودن فولات سرم در گروه بیماران نشان نمیدهد که دادن فولات بیشتر نعوظ را بهبود میدهد. [نیاز به بررسی بیشتر: آیا مصرف مکمل ویتامین ب بهتنهایی شدت اختلال نعوظ را در کارآزماییهای بالینی تصادفیشده کاهش میدهد؟]
کمبود ویتامین ب و اختلال نعوظ هر دو با عوامل مشترکی همراهاند: سن بالاتر، دیابت، مصرف دخانیات و رژیم غذایی نامناسب. همین عوامل مشترک میتوانند منبع همراهی دیدهشده باشند. تفکیک سهم کمبود ویتامین از سهم این عوامل در طرحهای مقطعی ممکن نیست و به پیگیری طولانیمدت نیاز دارد.
تجربهٔ بالینی: چه الگویی دیده میشود؟
در میان مراجعانی که رژیم غذایی محدود یا کمبود تغذیهای دارند، الگوی تکرارشوندهای گزارش میشود: محدودیت شدید خوراک، حذف گروههای غذایی حیوانی، یا مشکل جذب رودهای با شکایتهایی همراه است که به انرژی روزانه و عملکرد جنسی هم مربوط میشود. ارزیابی این افراد معمولاً از شرح رژیم غذایی و نشانگرهای خونی شروع میشود، نه از تجویز کور مکمل. آنچه در این پروندهها دیده میشود همزمانی چند عامل است؛ کمبود تغذیهای، بیماری زمینهای و داروهای مصرفی میتوانند همزمان در تصویر بالینی حاضر باشند و تفکیک سهم هر کدام کار سادهای نیست.
ارزیابی بالینی اختلال نعوظ با بررسی رژیم غذایی و آزمایش خون آغاز میشود
شواهد فعلی رابطهٔ علّی را اثبات نمیکند. در مطالعهٔ Xu و همکاران ۲۰۲۱، ویتامین ب۱۲ در ۱۳۴ بیمار اختلال نعوظ ۲۵۶ پیکوگرم بر میلیلیتر در برابر ۳۳۷٫۵ پیکوگرم بر میلیلیتر در ۵۰ فرد سالم بود. این مطالعه مقطعی است، پس پایین بودن ویتامین ب۱۲ را بهعنوان علت اختلال نعوظ نشان نمیدهد.
رابطهٔ هوموسیستئین خون و اختلال نعوظ چیست؟
همراهی متوسطی گزارش شده است. در مطالعهٔ Sansone و همکاران ۲۰۱۷، هوموسیستئین در بیماران اختلال نعوظ ۱۳٫۶۱ در برابر ۹٫۱۷ میکرومول بر لیتر در گروه سالم بود. جهت رابطه روشن است، ولی علت و اثر از هم جدا نشدهاند.
آیا مصرف قرص ویتامین ب اختلال نعوظ را درمان میکند؟
کارآزمایی قطعی در این زمینه وجود ندارد. مرور کاتسیکی و همکاران ۲۰۱۷ کاهش هوموسیستئین خون با مکمل را تأیید میکند، ولی نتیجهٔ اثر بر اختلال نعوظ ضدونقیض بوده و غربالگری روتین هوموسیستئین در هیچ دستورالعمل معتبری توصیه نشده است.
چه کسانی بیشتر در معرض کمبود ویتامین ب۱۲ هستند؟
افراد با رژیم گیاهخواری کامل، سالمندان و کسانی که مشکل جذب رودهای دارند بیشتر در معرضاند. مصرف طولانیمدت بعضی داروها و جراحیهای گوارشی هم جذب را کم میکند.
جمعبندی روشن است: در مطالعهٔ Xu و همکاران ۲۰۲۱، فولات سرم در ۱۳۴ بیمار اختلال نعوظ ۶٫۰۸ در برابر ۱۰٫۲۱ نانوگرم بر میلیلیتر در ۵۰ فرد سالم بود و هوموسیستئین ۱۱٫۴ در برابر ۷٫۹۵ میکرومول بر لیتر. شاخص IIEF-5 در مطالعهٔ Sansone و همکاران ۲۰۱۷ نمرهٔ ۱۰٫۷۱ در برابر ۲۳٫۳۲ را ثبت کرد. این همبستگی مسیر پژوهشی ارزشمندی برای بررسی سلامت عروق باز میکند، اما تا اجرای کارآزماییهای تصادفیشده، مکمل ویتامین ب جای درمان اختلال نعوظ را نمیگیرد و رابطهٔ دیدهشده یک همبستگی آماری است.
به دنبال مشاوره ی حرفه‌ای برای بهبود مسائل زناشویی و یا مسائل مربوط به سلامت روان خود هستید؟
Xu J, et al. (2021). Association between folic acid, homocysteine, vitamin B12 and erectile dysfunction — a cross-sectional study. Andrologia. PMID: 34498733 — https://doi.org/10.1111/and.14234
Xu J, et al. (2023). Association between erectile dysfunction and folic acid, vitamin B12, and homocysteine — a cross-sectional study. Sexual Medicine. PMID: 36910702 — https://doi.org/10.1093/sexmed/qfac018
