شواهد بالینی برای اثر زعفران و شنبلیله بر میل و عملکرد جنسی محدود و در بهترین حالت متوسط است. کارآزماییها عصاره یا کپسول استاندارد با دوز ثابت دادهاند، نه ادویهٔ سرِ سفرهٔ آشپزخانه. برای هیچ ادویهٔ دیگری در این بررسی شواهد کافی پیدا نشد.
این تفکیک مهم است چون دوز و شکلِ مصرف در کارآزماییها با پاشیدن ادویه روی غذا فاصلهٔ زیادی دارد؛ نتیجهٔ کارآزمایی را نمی‌توان به وعدهٔ غذایی تعمیم داد.
در کارآزماییها زعفران در برخی پیامدهای جنسی بر دارونما برتری نشان داده، ولی نمونه‌ها کوچک و شواهد ناهمگن است. مطالعهٔ Kashani و همکاران در سال ۲۰۲۲ بهبود نمرهٔ کل را در هر دو گروه دید و اثر متقابل زمان و درمان به نفع زعفران بود، با p مرزی.
کارآزماییها زعفران و شنبلیله را به‌صورت عصارهٔ استاندارد با دوز ثابت آزموده‌اند. — Image: AI-generated / Gemini 3.1 Flash via OpenRouter
مطالعهٔ Kashani و همکاران در سال ۲۰۲۲ کارآزمایی سه‌مرکزی، دوسوکور، تصادفی و شاهددار با دارونما بود: ۷۴ زن متأهل ۱۸ تا ۵۵ ساله با اختلال جنسی شدید، کپسول زعفران ۱۵ میلی‌گرم دو بار در روز در برابر دارونما به مدت ۶ هفته، و ۳۴ نفر در هر گروه که کارآزمایی را تمام کردند. هر دو گروه در نمرهٔ کل بهبود یافتند و اثر متقابل زمان و درمان به نفع زعفران بود با مقدار p برابر ۰٫۰۵۰.
در هفتهٔ ششم گروه زعفران ۶۲ درصد بهبود نمره نسبت به ابتدا داشت؛ میل، رطوبت واژن و رضایت از حوزه‌هایی بودند که زعفران بر دارونما برتری نشان داد و عوارض در دو گروه مشابه بود. محدودیت‌ها اما در خود مقاله آمده است: نمونهٔ کوچک، مقدار p مرزی و بهبود گروه دارونما؛ نویسندگان پژوهش‌های قوی‌تر را لازم دانستند.
مرور Lu و همکاران در سال ۲۰۲۱ روی ۱۹ فراتحلیل، نتایج را ناهمگن خواند؛ در میان پیامدهای دیگر، زعفران نشانه‌های اختلال جنسی را نسبت به شاهد (بیشتر دارونما) بهتر کرده بود، ولی کیفیت خود فراتحلیل‌ها باید بهتر شود. مطالعهٔ Borrelli و همکاران در سال ۲۰۱۸ با ۲۴ کارآزمایی و ۲٬۰۸۰ بیمار برای سه کارآزمایی زعفران با ۳۹۷ نفر نتیجهٔ ترکیبی و متناقض دید، اما فراتحلیل Ho و همکاران در سال ۲۰۲۶ با ۱٬۲۲۷ مرد زعفران را برای عملکرد نعوظ و ارگاسم و رضایت از مقاربت مؤثر خواند.
شنبلیله چه اثری بر میل جنسی و تستوسترون دارد؟
شواهد شنبلیله در این بررسی محدودتر از زعفران است و به دو کارآزمایی کوتاه‌مدت (۶ و ۱۲ هفته) تکیه می‌کند. یکی بهبود برانگیختگی و ارگاسم را در مردان سالم دید بدون تغییر تستوسترون، دیگری افزایش تستوسترون بزاق نسبت به دارونما را نشان داد ولی تستوسترون کل پلاسما نسبت به دارونما تغییر نکرد.
مطالعهٔ Steels و همکاران در سال ۲۰۱۱ یک کارآزمایی دوسوکور تصادفی شاهددار با دارونما بود: ۶۰ مرد سالم ۲۵ تا ۵۲ ساله بدون اختلال نعوظ، ۶۰۰ میلی‌گرم در روز عصارهٔ استاندارد شنبلیله به‌همراه فرمول معدنی در برابر دارونما به مدت ۶ هفته. زیرحوزه‌های برانگیختگی جنسی و ارگاسم بهبود معنی‌دار داشتند و تستوسترون و پرولاکتین در دامنهٔ مرجع ماندند؛ بر خلق و خواب اثری نبود.
محدودیت این کارآزمایی، محصول تجاری استاندارد، مدت ۶ هفته، ۶۰ مرد و نبود اختلال نعوظ در نمونه بود. مطالعهٔ Lee-Ødegård و همکاران در سال ۲۰۲۴ در ۹۵ مرد ۴۰ تا ۸۰ ساله و به مدت ۱۲ هفته، دوزهای صفر، ۶۰۰، ۱٬۲۰۰ و ۱٬۸۰۰ میلی‌گرم عصارهٔ شنبلیله را سنجید.
تستوسترون کل پلاسما و شاخص تستوسترون آزاد نسبت به ابتدای کار افزایش یافت ولی نسبت به دارونما نه. تستوسترون بزاق نسبت به دارونما ۳۷٫۲ درصد بیشتر شد با مقدار p برابر ۰٫۰۴۲ و دوز ۱٬۸۰۰ میلی‌گرم آن را ۱۹٫۶ درصد بالا برد؛ هیچ اثر ذهنی یا عارضه‌ای گزارش نشد.
چرا ادویهٔ آشپزخانه با دوز کارآزماییها برابر نیست؟
دوز و شکل ماده در کارآزماییها استاندارد است: کپسول یا عصارهٔ مشخص با مقدار ثابت و اندازه‌گیری‌شده. در خلاصهٔ کارآزمایی‌های بررسیشده، مقدار مادهٔ مؤثر ادویهٔ آشپزخانه با دوز کپسول‌ها مقایسه نشده است. همین فاصله اجازه نمی‌دهد نتیجهٔ کارآزمایی به مصرف معمول غذا تعمیم داده شود.
[نیاز به بررسی بیشتر: در منابع بررسیشده برای این مقاله، هیچ کارآزماییای اثر مصرف خوراکی ادویهٔ آشپزخانه را در مقدار معمول غذا بر میل جنسی نسنجیده است.] این خلأ پژوهشی معنایش این نیست که ادویه بی‌اثر است؛ معنایش این است که سؤال به این شکل سنجیده نشده.
در کار بالینی با زوج‌ها، الگویی که بارها دیده می‌شود این است که جست‌وجوی یک «راه‌حل خوراکی» جای گفت‌وگو دربارهٔ استرس، خواب و رابطه را می‌گیرد؛ تجربهٔ بالینی این است که آن گفت‌وگو معمولاً مؤثرتر از هر افزودنی است.
چه زمانی کاهش میل جنسی علت دیگری دارد؟
اگر کاهش میل چند ماه ادامه دارد یا با خلق پایین، اضطراب، مشکل خواب یا تعارض رابطه همراه است، احتمال علت دیگر بالاست. ارزیابی پزشکی و روان‌شناختی بر هر افزودنی مقدم است و پیش از هر اقدامی باید افسردگی، اضطراب، خواب، بیماری‌ها و کیفیت رابطه بررسی شود.
کاهش میل جنسی در بسیاری از موارد نشانه‌ای از وضعیت دیگری است، نه یک کمبود ساده که با افزودنی جبران شود. افسردگی، اضطراب، بی‌خوابی، بیماری‌های جسمی و داروهای مصرفی می‌توانند میل را پایین بیاورند؛ در این حالت بررسی علت جای آزمون‌وخطا با مکمل را می‌گیرد.
در مطالعهٔ Kashani و همکاران در سال ۲۰۲۲ میل جنسی یکی از حوزه‌هایی بود که کپسول زعفران بر دارونما برتری نشان داد؛ اما نمونه کوچک بود و گروه دارونما هم بهبود یافت. نتیجه در مرورها ناهمگن است.
آیا شنبلیله تستوسترون را بالا می‌برد؟
در مطالعهٔ Lee-Ødegård و همکاران در سال ۲۰۲۴ فقط تستوسترون بزاق نسبت به دارونما بیشتر شد؛ تستوسترون کل پلاسما نسبت به دارونما تغییر نکرد. در مطالعهٔ Steels و همکاران در سال ۲۰۱۱ سطح تستوسترون در دامنهٔ مرجع ماند.
آیا ادویههای آشپزخانه جای کپسولهای عصارهای را میگیرند؟
کارآزماییها کپسول یا عصارهٔ استاندارد با دوز ثابت دادهاند و در منابع بررسیشده هیچ کارآزماییای مصرف معمول ادویه در غذا را نسنجیده است. نتیجهٔ کپسول با دوز مشخص به مقدار معمول ادویه در غذا تعمیمپذیر نیست.
آیا زعفران و شنبلیله عارضه دارند؟
در مطالعهٔ Kashani و همکاران در سال ۲۰۲۲ عوارض دو گروه مشابه بود. مرور Lu و همکاران در سال ۲۰۲۱ تهوع، خشکی دهان، کاهش اشتها و سردرد را شایع‌ترین عوارض خواند و عارضهٔ جدی گزارش نکرد.
جمع‌بندی: ادویه جادو نیست، ولی بی‌ارزش هم نیست
آنچه کارآزماییها نشان می‌دهند امید کوچکی است نه وعده: زعفران و شنبلیله در برخی پیامدها بهتر از دارونما بودند، اما نمونه‌ها کوچک و نتایج ناهمگن بود. موضع تحریریهٔ ما این است که ادویه‌ها جای خود را در آشپزخانه و در لذت مشترک سر سفره دارند، ولی هیچ‌یک از این شواهد آن‌ها را به درمان میل جنسی تبدیل نمی‌کند.
اگر این موضوع برایتان مهم است، مسیر معقول همان مسیر بررسی علت است: خواب، خلق، رابطه و وضعیت جسمی. پژوهش‌های بزرگ‌تر و باکیفیت‌تر ممکن است تصویر را روشن‌تر کنند.
به دنبال مشاوره ی حرفه‌ای برای بهبود مسائل زناشویی و یا مسائل مربوط به سلامت روان خود هستید؟
Kashani L, Aslzadeh S, Shokraee K, Shamabadi A, Tadayon Najafabadi B, Jafarinia M, et al. Crocus sativus (saffron) in the treatment of female sexual dysfunction: a three-center, double-blind, randomized, and placebo-controlled clinical trial. Avicenna J Phytomed. 2022;12(3):257-268. PMID: 36186931. DOI: 10.22038/AJP.2022.19714
Lu C, Ke L, Li J, Zhao H, Lu T, Mentis AFA, et al. Saffron (Crocus sativus L.) and health outcomes: a meta-research review of meta-analyses and an evidence mapping study. Phytomedicine. 2021;91:153699. PMID: 34419735. DOI: 10.1016/j.phymed.2021.153699
Borrelli F, Colalto C, Delfino DV, Iriti M, Izzo AA. Herbal Dietary Supplements for Erectile Dysfunction: A Systematic Review and Meta-Analysis. Drugs. 2018;78(6):643-673. PMID: 29633089. DOI: 10.1007/s40265-018-0897-3
Ho CY, Hsu CH, Chien TJ. Herbal dietary supplements for erectile dysfunction: A systematic review and meta-analysis of randomized-controlled trials. J Tradit Complement Med. 2026;16(1):109-120. PMID: 41696741. DOI: 10.1016/j.jtcme.2025.11.001
Steels E, Rao A, Vitetta L. Physiological aspects of male libido enhanced by standardized Trigonella foenum-graecum extract and mineral formulation. Phytother Res. 2011;25(9):1294-1300. PMID: 21312304. DOI: 10.1002/ptr.3360
Lee-Ødegård S, Gundersen TE, Drevon CA. Effect of a plant extract of fenugreek (Trigonella foenum-graecum) on testosterone in blood plasma and saliva in a double blind randomized controlled intervention study. PLoS One. 2024;19(9):e0310170. PMID: 39288153. DOI: 10.1371/journal.pone.0310170
اعتبار تصاویر: تصویر شاخص و تصویر اول با هوش مصنوعی ساخته شده‌اند (Gemini 3.1 Flash via OpenRouter).
