کمال‌گرایی در مدیران دو چهره دارد. پژوهش‌ها میان «تلاش کمال‌گرایانه» (هدف‌های بلند و استاندارد سخت) و «نگرانی کمال‌گرایانه» (ترس از خطا، فاصلهٔ دائمی میان آنچه هست و آنچه باید باشد، و حساسیت به داوری دیگران) فرق می‌گذارند. پاسخ کوتاه: استاندارد بالا به‌خودی‌خود با فرسودگی همراه نیست؛ آنچه با فرسودگی پیوند مثبت متوسط تا بزرگ دارد، نگرانی کمال‌گرایانه است، و در برخی تحلیل‌ها این پیوند در حوزهٔ کار پررنگ‌تر بوده است.
هیل و کوران (۲۰۱۶) در فراتحلیلی در Personality and Social Psychology Review داده‌های ۴۳ مطالعه با ۹٬۸۳۸ شرکت‌کننده را ترکیب کردند. تلاش کمال‌گرایانه با فرسودگی کلی رابطه‌ای کوچک و منفی یا غیرمعنادار داشت؛ در مقابل، نگرانی کمال‌گرایانه با فرسودگی رابطهٔ مثبت متوسط تا بزرگ نشان داد. نکتهٔ مهم برای مدیران این بود که در حوزهٔ کار، در برخی تحلیل‌ها تلاش کمال‌گرایانه کمتر سازگار و نگرانی کمال‌گرایانه ناسازگارتر بود.
بند قابل‌نقل: مسئله استاندارد بالا نیست؛ ترس از نرسیدن به آن است. این جمع‌بندی با یافته‌های فراتحلیل هیل و کوران هم‌سوست.
وقتی هر عدد باید بی‌نقص باشد، دیدن تصویر بزرگ سخت‌تر می‌شود — Image: RDNE Stock project / Pexels
آیا کمال‌گرایی در نسل‌های تازه بیشتر شده است؟
کوران و هیل (۲۰۱۹) در Psychological Bulletin داده‌های ۱۶۴ نمونه و ۴۱٬۶۴۱ دانشجوی آمریکایی، کانادایی و بریتانیایی را از ۱۹۸۹ تا ۲۰۱۶ بررسی کردند. هر سه بُعد کمال‌گرایی، یعنی کمال‌گرایی معطوف به خود، کمال‌گرایی تحمیل‌شده از سوی جامعه و کمال‌گرایی معطوف به دیگران، به‌صورت خطی افزایش یافته بود و بیشترین افزایش در احساس این بود که «دیگران از من بیشتر می‌خواهند». این نمونه دانشجویی است و تعمیم آن به مدیران امروز تهران، تورنتو و دبی هنوز سنجیده نشده است [نیاز به بررسی بیشتر].
کمال‌گرایی چگونه به عملکرد گره می‌خورد؟
اوسنک و همکاران (۲۰۲۰) در فراتحلیل ۶۷ مطالعه و ۳۷۸ اندازهٔ اثر در Psychological Assessment نشان دادند که زیرمقیاس‌های مربوط به استاندارد بالا با عملکرد تحصیلی و پیامدهای مفید رابطهٔ مثبت دارند، اما همهٔ زیرمقیاس‌های نگرانی کمال‌گرایانه با پیامدهای نامطلوب، از جمله فرسودگی تحصیلی، اضطراب امتحان و تعلل، رابطهٔ مثبت دارند. برای یک مدیرعامل یا مدیر مالی، ترجمهٔ عملی روشن است: همان ذهنی که گزارش را دقیق می‌کند، اگر از ترس خطا تغذیه شود، ممکن است تصمیم را به تعویق بیندازد و واگذاری کار را سخت کند؛ این برداشتی بالینی است، چون داده‌های این فراتحلیل از دانشجویان است.
رهبری خوب یعنی بازی کردن با راهبرد، نه با ترس از هر حرکت اشتباه — Image: Ramin Aghaei / Pexels
فروید دربارهٔ صدای درونیِ «هرگز کافی نیست» چه می‌گوید؟
فروید در «من و نهاد» (۱۹۲۳؛ SE جلد ۱۹: ۳–۶۶) فرامن را وارث عقدهٔ ادیپ می‌داند: نمایندهٔ درونی‌شدهٔ والدین که «من» را با «آرمان من» می‌سنجد. به تعبیر او، تنش میان خواسته‌های وجدان و کارکرد واقعی «من» به‌صورت احساس گناه تجربه می‌شود و بخش مهمی از این احساس گناه ناهشیار است. کمال‌گرایی نگران، از این منظر، همان فرامن سخت‌گیر است که هیچ دستاوردی را کافی نمی‌داند.
این بینش فرویدی با تمایزی که هیل و کوران یافتند هم‌خوان است: تلاش برای استاندارد بالا می‌تواند از آرمان من تغذیه شود و انرژی بسازد، اما نگرانی کمال‌گرایانه از احساس گناه ناهشیار تغذیه می‌شود و انرژی را می‌سوزاند. مدیری که این تفاوت را در خود می‌شناسد، می‌تواند استانداردش را نگه دارد و هم‌زمان قضاوت درونی‌اش را انسانی‌تر کند.
مدیران چه می‌توانند بکنند؟
نخست، دو صدا را از هم جدا کنید: «این پروژه می‌تواند عالی باشد» صدای تلاش است؛ «اگر خطا کنم، همه می‌فهمند من کافی نیستم» صدای نگرانی. دوم، برای هر تصمیم پیش از شروع، معیار «به‌اندازهٔ کافی خوب» را مکتوب کنید تا خط پایان جابه‌جا نشود. سوم، واگذاری را با پذیرش تفاوت سلیقه تمرین کنید، نه با بازنویسی کار تیم. و اگر احساس گناهی مبهم پس از هر موفقیت باز می‌گردد، گفت‌وگو با روانکاو می‌تواند ریشهٔ ناهشیار آن را روشن کند.
کمال‌گرایی مدیران دشمن موفقیت نیست؛ نگرانی کمال‌گرایانه است که با فرسودگی پیوند دارد. خبر خوب این است که می‌توان بلندپروازی را نگه داشت و صدای «هرگز کافی نیست» را شناخت و آرام کرد. مدیری که میان آرمان و احساس گناه ناهشیار فرق می‌گذارد، راه بهتری برای رهبری سازمان و حفاظت از خود در برابر فرسودگی پیش رو دارد.
به دنبال مشاوره ی حرفه‌ای برای بهبود مسائل زناشویی و یا مسائل مربوط به سلامت روان خود هستید؟
Hill AP, Curran T. Multidimensional Perfectionism and Burnout: A Meta-Analysis. Pers Soc Psychol Rev. 2016;20(3):269-88. PMID: 26231736. DOI: 10.1177/1088868315596286
Curran T, Hill AP. Perfectionism is increasing over time: A meta-analysis of birth cohort differences from 1989 to 2016. Psychol Bull. 2019;145(4):410-429. PMID: 29283599. DOI: 10.1037/bul0000138
Osenk I, Williamson P, Wade TD. Does perfectionism or pursuit of excellence contribute to successful learning? A meta-analytic review. Psychol Assess. 2020;32(10):972-983. PMID: 32718164. DOI: 10.1037/pas0000942
Freud S. (1923). The Ego and the Id. In: Strachey J, ed. The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud, Vol. 19. London: Hogarth Press: 3-66.
Image Credits
Featured image: MART PRODUCTION / Pexels · In-text images: RDNE Stock project / Pexels; Ramin Aghaei / Pexels.
