نقش‌های BDSM — مسلط (Dominant)، مطیع (Submissive) و سوئیچ (Switch) — نشانهٔ بیماری روانی نیستند. پژوهش‌های بزرگ در هلند و اسپانیا نشان داده‌اند کسانی که این نقشها را در رابطهٔ توافقی انتخاب می‌کنند، در سلامت روان هم‌تراز جمعیت عمومی‌اند و در چند شاخص حتی وضعیت بهتری دارند. نقش با بعضی ویژگی‌های شخصیتی هم‌خوانی دارد: مسلطها در «سلطهگری بینفردی» نمرهٔ بالاتری می‌گیرند، اما در همدلی هیچ تفاوتی با مطیعها و سوئیچها ندارند. این جمع‌بندی با یافته‌های منتشرشده در Journal of Sexual Medicine هم‌سوست.
بسیاری از زوج‌ها، از تهران تا تورنتو، یک پرسش پنهان دارند: «این نقش دربارهٔ شخصیت من چه می‌گوید؟» پاسخ علم از ترس‌ها آرام‌تر است.
مسلط، مطیع و سوئیچ دقیقاً یعنی چه و هر نقش چقدر رایج است؟
در زبان BDSM، «مسلط» کسی است که در صحنهٔ توافقی کنترل را به دست می‌گیرد، «مطیع» کسی است که آگاهانه کنترل را واگذار می‌کند، و «سوئیچ» کسی است که بسته به شریک، حال یا موقعیت، میان این دو جابه‌جا می‌شود. وجه مشترک هر سه، توافق صریح و حق توقف است.
در مطالعهٔ Jansen و همکاران (۲۰۲۱) روی ۲۷۹ عضو جامعهٔ BDSM، ۲۵٫۴ درصد خود را مسلط، ۳۸ درصد مطیع و ۳۶٫۶ درصد سوئیچ معرفی کردند. یعنی از هر ده نفر تقریباً چهار نفر یک نقش ثابت ندارند. به گفتهٔ همین پژوهشگران، سوئیچها گروهی‌اند که در پژوهش‌های کمّی اغلب کنار گذاشته می‌شدند.
در نمونهٔ ۸٬۱۳۷ نفری فنلاند ۳۸ درصد به BDSM علاقه داشتند (Paarnio، ۲۰۲۳).
بند قابل‌نقل: در نمونه‌ای ۲۷۹ نفری از جامعهٔ BDSM، حدود ۳۷ درصد خود را «سوئیچ» می‌دانستند (Jansen و همکاران، J Sex Med، ۲۰۲۱).
این یافته با پژوهش‌های J Sex Med هم‌سوست که تنوع نقشها را در BDSM توافقی نشان می‌دهند.
در نقش مطیع، واگذاری کنترل انتخابی آگاهانه است و با توافق و حق توقف معنا پیدا می‌کند — Photo: Karen_Nadine / Pixabay
آیا علاقه به نقش‌های BDSM نشانهٔ آسیب روانی است؟
فرض قدیمی این بود که میل به سلطه یا تسلیم از زخم روانی می‌آید. داده‌های تازه آن را تأیید نمی‌کنند.
Wismeijer و van Assen (۲۰۱۳) ۹۰۲ نفر اهل BDSM را با ۴۳۴ نفر گروه مقایسه سنجیدند. گروه BDSM روانرنجوری کمتر، برون‌گرایی و گشودگی و وظیفه‌شناسی بیشتر، حساسیت کمتر به طرد و بهزیستی بالاتری داشت؛ فقط «توافق‌پذیری»اش پایین‌تر بود. نتیجهٔ نویسندگان: BDSM بیشتر یک فعالیت تفریحی است تا بیان آسیب روانی.
یک مطالعهٔ تکرار بزرگ در اسپانیا با ۱٬۹۰۷ نفر (Lecuona و همکاران، ۲۰۲۵) همان الگو را دوباره یافت: دلبستگی ایمن، وظیفه‌شناسی، گشودگی و بهزیستی بیشتر، و دلبستگی ناایمن و روانرنجوری کمتر.
بند قابل‌نقل: در دو نمونهٔ مستقل هلندی (۹۰۲ نفر) و اسپانیایی (۱٬۹۰۷ نفر)، افراد اهل BDSM روانرنجوری کمتر و بهزیستی بیشتری از گروه مقایسه داشتند (Wismeijer، ۲۰۱۳؛ Lecuona، ۲۰۲۵).
احتیاط: هر دو مطالعه آنلاین و مقطعی‌اند و نمی‌گویند BDSM سلامت روان را «بهتر می‌کند»، فقط نشان می‌دهند این علاقه با آسیب روانی گره نخورده است. این برداشت با اجماع رو به رشد پزشکی جنسی هم‌سوست.
نقش هر فرد چه ارتباطی با شخصیت، دلبستگی و رضایت جنسی دارد؟
در مطالعهٔ Jansen، میانگین نمرهٔ «سلطهگری بینفردی» مسلطها ۶۱٫۴۴، سوئیچها ۵۳٫۹۹ و مطیعها ۴۹٫۴۱ بود. نمرهٔ مسلطها «بهشدت بالا» نبود و دو گروه دیگر در محدودهٔ میانگین جمعیت بودند. در همدلی هیچ تفاوتی میان سه نقش دیده نشد. تصویر «مسلطِ بی‌احساس» پشتوانهٔ پژوهشی ندارد.
دربارهٔ دلبستگی، یک پیمایش در چین با ۳٬۳۱۰ جوان ۱۸ تا ۳۰ ساله (Li، ۲۰۲۴) نشان داد سبک دلبستگی اهل BDSM با دیگران تفاوت معناداری ندارد؛ ولی درون جامعهٔ BDSM، دلبستگی ایمن و اجتنابی بیشتر با نقش مسلط همراه بود و مطیعها نمرهٔ بالاتری در «اضطراب جدایی» داشتند. نویسنده تأکید کرد این داده‌ها دلبستگی را «علت» نقش نشان نمی‌دهند.
در رضایت جنسی، مطالعهٔ ایتالیایی Botta و همکاران (۲۰۱۹) روی ۲۶۶ نفر (۱۴۱ مرد و ۱۲۵ زن) و ۲۰۰ نفر گروه مقایسه نشان داد مسلطها و سوئیچها از زندگی جنسی‌شان راضیتر و نگرانی کمتری دربارهٔ آن داشتند؛ و نقش، تنها پیشبینیکنندهٔ معنادار رضایت جنسی بود. نمونه گلولهبرفی و غیرنماینده بود.
بند قابل‌نقل: مسلطها در سلطهگری بینفردی نمرهٔ بالاتری می‌گیرند، اما در همدلی با مطیعها و سوئیچها برابرند (Jansen و همکاران، ۲۰۲۱).
این یافته‌ها با جمع‌بندی پژوهش‌های J Sex Med هم‌سوست. [نیاز به بررسی بیشتر: پژوهش طولی دربارهٔ ثبات نقش در طول زمان هنوز کم است.]
روانکاوی دربارهٔ جابه‌جایی میان سلطه و تسلیم چه می‌گوید و کمک حرفه‌ای کی لازم است؟
فروید بیش از یک قرن پیش به نکته‌ای رسید که امروز در داده‌های «سوئیچ» دیده می‌شود. او در «سه رساله دربارهٔ نظریهٔ جنسیت» نوشت که شکل فعال و منفعل این میل معمولاً در یک فرد کنار هم وجود دارند: «A sadist is always at the same time a masochist» (Freud، ۱۹۰۵، SE 7)؛ یعنی کسی که از اعمال درد لذت می‌برد، در همان حال توان لذت بردن از دریافت آن را هم دارد و فقط یکی از دو سو در او پررنگ‌تر است. از منظر روانکاوانه، نقش ثابت «سوی غالب» یک کشمکش درونی است، نه کل ماجرا.
بر پایهٔ تجربهٔ بالینی متخصصان، در میان مراجعان ایرانی نقش اتاق خواب اغلب با نقش روزمره در تضاد است: مدیری که تمام روز تصمیم می‌گیرد، آرامش را در واگذاری کنترل می‌یابد. فاصلهٔ این میل با انتظارات خانوادگی گاهی شرم می‌سازد که با گفت‌وگوی آگاهانه کم می‌شود.
کمک تخصصی وقتی ارزشمند است که نقش دیگر انتخاب آزاد نباشد: وقتی یک طرف برای حفظ رابطه نقشی را تحمل می‌کند، کلمهٔ امن رعایت نمی‌شود، یا شرم پس از رابطه روزها می‌ماند. متخصص آگاه از کینک (kink-aware) فضای امنی برای این گفت‌وگو می‌سازد.
بند قابل‌نقل: از نگاه فروید، شکل فعال و منفعل این میل در یک فرد کنار هم وجود دارند و فقط یکی پررنگ‌تر است (Freud، ۱۹۰۵، SE 7).
این نگاه با داده‌های تجربی دربارهٔ رواج نقش سوئیچ هم‌سوست.
سوئیچ کسی است که بسته به شریک یا موقعیت، گاهی نقش مسلط و گاهی نقش مطیع را می‌پذیرد. در مطالعهٔ Jansen و همکاران (۲۰۲۱) روی ۲۷۹ نفر، ۳۶٫۶ درصد خود را سوئیچ معرفی کردند؛ پس جابه‌جایی میان کنترل و تسلیم امری رایج است.
آیا مسلطها در زندگی روزمره هم سلطهگرند؟
نه لزوماً. در پژوهش Jansen، مسلطها در سلطهگری بینفردی نمرهٔ بالاتری گرفتند، اما نه در محدودهٔ «بهشدت بالا»، و در همدلی با دیگر نقشها برابر بودند. به گفتهٔ نویسندگان، این ویژگی احتمالاً در تعاملهای روزمره برجسته نیست.
آیا مطیع بودن در رابطهٔ جنسی نشانهٔ آسیب روانی است؟
شواهد چنین چیزی نشان نمیدهد. در مطالعههای هلند و اسپانیا، اهل BDSM روانرنجوری کمتر و بهزیستی بیشتری از گروه مقایسه داشتند. در پیمایشی چینی مطیعها اضطراب جدایی بالاتری داشتند، اما نویسنده تأکید کرد این رابطه علّی نیست.
کدام نقش رضایت جنسی بیشتری دارد؟
در مطالعهٔ ایتالیایی Botta و همکاران (۲۰۱۹) با ۲۶۶ شرکتکننده، مسلطها و سوئیچها از جمعیت عمومی و گروه مطیع راضیتر بودند و نقش تنها پیشبینیکنندهٔ معنادار رضایت جنسی بود. نمونه گلولهبرفی بود و قابل تعمیم کامل نیست.
جمع‌بندی: نقش، یک ترجیح است نه یک برچسب
انتخاب نقش مسلط، مطیع یا سوئیچ در رابطهٔ توافقی با سلامت روان خوب سازگار است و دربارهٔ همدلی یا ارزش یک فرد حکمی نمیدهد. آنچه رابطه را سالم نگه می‌دارد گفت‌وگوی صادقانه، توافق روشن و آزادی تغییر نقش است. به تجربهٔ بالینی متخصصان، زوج‌هایی که بی‌شرم دربارهٔ این ترجیحات حرف می‌زنند، اغلب صمیمیت عمیق‌تری را گزارش می‌کنند.
به دنبال مشاوره ی حرفه‌ای برای بهبود مسائل زناشویی و یا مسائل مربوط به سلامت روان خود هستید؟
Jansen KL, Fried AL, Chamberlain J. An Examination of Empathy and Interpersonal Dominance in BDSM Practitioners. J Sex Med. 2021;18(3):549-555. PMID: 33547018 · DOI: 10.1016/j.jsxm.2020.12.012
Wismeijer AA, van Assen MA. Psychological characteristics of BDSM practitioners. J Sex Med. 2013;10(8):1943-52. PMID: 23679066 · DOI: 10.1111/jsm.12192
Lecuona O, Martínez-Barajas O, Gimeno-Martín A, et al. Not Twisted, Just Kinky: Replication and Structural Invariance of Attachment, Personality, and Well-Being Among BDSM Practitioners. J Homosex. 2025;72(6):1079-1108. PMID: 39028855 · DOI: 10.1080/00918369.2024.2364891
Botta D, Nimbi FM, Tripodi F, et al. Are Role and Gender Related to Sexual Function and Satisfaction in Men and Women Practicing BDSM? J Sex Med. 2019;16(3):463-473. PMID: 30773495 · DOI: 10.1016/j.jsxm.2019.01.001
Li S. The Psychology of Kink: A Cross-Sectional Survey Investigating the Association Between Adult Attachment Style and BDSM-Related Identity Choice in China. Arch Sex Behav. 2024;53(6):2269-2276. PMID: 38453777
Martinez K. BDSM Role Fluidity: A Mixed-Methods Approach to Investigating Switches Within Dominant/Submissive Binaries. J Homosex. 2018;65(10):1299-1324. PMID: 28854056 · DOI: 10.1080/00918369.2017.1374062
Paarnio M, Sandman N, Källström M, et al. The Prevalence of BDSM in Finland and the Association between BDSM Interest and Personality Traits. J Sex Res. 2023;60(4):443-451. PMID: 34994669 · DOI: 10.1080/00224499.2021.2015745
Freud S. Three Essays on the Theory of Sexuality (1905). Standard Edition, Vol. 7. London: Hogarth Press.
Image Credits
تصویر شاخص: Photo: Peter Chang / Pexels · تصویر داخل متن: Photo: Karen_Nadine / Pixabay
