آیا میل به BDSM یعنی کسی در کودکی آسیب دیده یا امروز از نظر روانی بیمار است؟ پاسخ کوتاه پژوهشها «نه، برای بیشتر افراد» است. در یک نظرسنجی ملی در استرالیا با ۱۹٬۳۰۷ نفر، کسانی که در سال گذشته BDSM را تجربه کرده بودند بیشتر از دیگران سابقهٔ اجبار جنسی نداشتند و ناشادتر یا مضطرب‌تر هم نبودند. در یک مطالعهٔ هلندی، ۹۰۲ نفر اهل BDSM در چند شاخص سلامت روان حتی وضعیت بهتری از گروه مقایسه داشتند. این یافته‌ها به این معنا نیست که ترومای کودکی هرگز نقشی ندارد؛ یعنی نمی‌شود این میل را به‌خودی‌خود نشانهٔ زخم یا بیماری دانست.
این پرسش در اتاق درمان، از تهران تا تورنتو، اغلب با شرم پرسیده میشود. در ادامه می‌بینیم داده‌ها چه می‌گویند و کجا هنوز قطعیت نداریم.
آیا افراد اهل BDSM از نظر روانی آسیب‌دیده‌ترند؟
بزرگ‌ترین شاهد جمعیتی از نظرسنجی تلفنی ملی استرالیا در سال‌های ۲۰۰۱ و ۲۰۰۲ می‌آید. ریکترز و همکاران از ۱۹٬۳۰۷ نفرِ ۱۶ تا ۵۹ ساله پرسیدند که آیا در سال گذشته BDSM را تجربه کردهاند. حدود ۱٫۸ درصد افراد فعال از نظر جنسی پاسخ مثبت دادند؛ ۲٫۲ درصد مردان و ۱٫۳ درصد زنان. این گروه احتمال بیشتری برای سابقهٔ اجبار جنسی نداشتند، به‌طور معناداری ناشادتر یا مضطرب‌تر نبودند و هیچ رابطهٔ معناداری با مشکلات جنسی نشان ندادند. مردانی که BDSM را تجربه کرده بودند حتی در مقیاس پریشانی روانی نمرهٔ پایین‌تری از مردان دیگر داشتند.
ماسک در BDSM اغلب ابزار بازی و نقش‌پذیری است، نه پوششی برای زخمی پنهان — Photo: AlexKlen / Pixabay
مطالعهٔ دوم از هلند است. ویسمایر و ون‌آسن پرسشنامه‌های شخصیت، سبک دلبستگی، حساسیت به طرد شدن و بهزیستی ذهنی را به ۹۰۲ نفر اهل BDSM و ۴۳۴ نفر در گروه مقایسه دادند. گروه BDSM روانرنجوری کمتر، برون‌گرایی و گشودگی به تجربه و وظیفه‌شناسی بیشتر، حساسیت کمتر به طرد شدن و بهزیستی ذهنی بالاتری داشت؛ تنها در «توافق‌پذیری» نمره‌اش کمتر بود. در جمع‌بندی، پژوهشگران پیشنهاد کردند BDSM را بیشتر نوعی سرگرمی و فراغت ببینیم تا بیان یک فرایند بیمارگونه.
محدودیت مهم: نمونهٔ هلندی آنلاین و داوطلبانه بود و افرادی که با هویت خود راحتترند احتمالاً بیشتر شرکت کردهاند. داده‌های استرالیا هم خوداظهاری و مقطعی‌اند. پس این مطالعات نشان نمی‌دهند BDSM سلامت روان را بالا میبرد؛ فقط نشان میدهند تصویر «همه‌شان آسیب‌دیده‌اند» با داده‌ها جور درنمی‌آید. مرور دانکلی و بروتو هم تفاوت این گروه با جمعیت عمومی را از نظر آسیب‌شناسی روانی ناچیز می‌داند.
آیا ترومای کودکی ریشهٔ این میل است؟
اگر تروما ریشهٔ اصلی بود، باید در داده‌ها رد پای پررنگی از سابقهٔ اجبار جنسی می‌دیدیم؛ در نظرسنجی استرالیا چنین ردی دیده نشد. پژوهش واکر و کوپربرگ مسیر ورود به BDSM را مستقیم بررسی کرد: مصاحبهٔ عمیق با ۹۶ نفر و پرسشنامه با ۲٬۰۱۷ نفر. دو نوع روایت پیدا شد. گروهی می‌گفتند از راه فیلم، اینترنت، پورنوگرافی یا یک شریک جنسی با این دنیا آشنا شدند و آن تجربه علاقه‌ای را بیدار کرد که از قبل در آن‌ها بود. گروهی دیگر آن را ویژگی ذاتی شخصیت خود و حاصل خودشناسی می‌دانستند.
مرور ویلیامز و اسپروت در سال ۲۰۲۲ نشان می‌دهد چارچوب‌هایی مثل «فراغت جدی»، «هیجان‌خواهی» و «رشد شخصی» داده‌ها را بهتر از فرض آسیب‌شناختی توضیح میدهند. لاروا و رانتالا در مروری تکاملی در سال ۲۰۲۴ تجربه‌های کودکی را یکی از چند عامل نزدیک کنار شرطی‌شدن جنسی و عوامل فیزیولوژیک آورده‌اند، نه علت یگانه.
اما صادقانه: برای بعضی افراد، بازی قدرت می‌تواند تکرار یک زخم قدیمی هم باشد. اینیه‌ویچ و نیبودک در مجلهٔ روان‌پزشکی لهستان تأکید می‌کنند که درمانگر باید ببیند رابطه رضایت‌مندانه است و به رشد فرد و رابطه کمک میکند، یا نشانه‌ای از سوءاستفاده یا سازوکار تکرار تروماست. تفاوت در خودِ میل نیست؛ در رضایت و آزادی انتخاب است.
فروید دربارهٔ سادیسم و مازوخیسم چه می‌گفت؟
فروید در «سه رساله دربارهٔ نظریهٔ جنسیت» (۱۹۰۵) سادیسم و مازوخیسم را از رایج‌ترین انحراف‌ها شمرد، اما نکتهٔ مهم‌ترش این بود که ریشهٔ هر دو را در جنسیت عادی دید: عنصری از پرخاشگری و تسلیم در میل همهٔ انسان‌ها هست و این دو قطب، چهرهٔ فعال و منفعل یک جزء واحدند. او در «مسئلهٔ اقتصادی مازوخیسم» (۱۹۲۴) سه شکل مازوخیسم را از هم جدا کرد: شهوانی، «زنانه» و اخلاقی. از نگاه روانکاوانه، مازوخیسم اخلاقی، یعنی نیاز ناخودآگاه به تنبیه شدن در زندگی روزمره، بیشتر از بازی توافقی در اتاق خواب جای نگرانی دارد.
روانشناسی امروز از همین نقطه جلوتر رفته است. در نسخهٔ پنجم راهنمای تشخیصی آمریکا و در طبقه‌بندی یازدهم سازمان جهانی بهداشت، علاقهٔ جنسی غیرمعمول به‌خودی‌خود اختلال شمرده نمی‌شود؛ ملاک، پریشانی شخصی، آسیب یا نبود رضایت است. لاروا و رانتالا از همین تغییر با عنوان خروج سادومازوخیسم از فهرست اختلال‌های پارافیلیک یاد می‌کنند. منظر فروید و شواهد امروز در یک نقطه به هم می‌رسند: میل، بهتنهایی، بیماری نیست.
چه زمانی این میل ارزش گفت‌وگو با درمانگر را دارد؟
وقتی پس از تجربه احساس شرم عمیق، پوچی یا ترس می‌کنید؛ وقتی رضایت شما یا شریکتان مبهم است؛ یا وقتی بازی‌ها خاطره‌های دردناک گذشته را زنده می‌کنند. دانکلی و بروتو پنهان‌کاری مراجع را یکی از شش چالش بالینی این حوزه می‌دانند: در پژوهش جانسن و همکاران روی ۳۰۱ نفر، نزدیک به ۴۰ درصد دست‌کم یک بار در نظام سلامت به‌خاطر عضویت در این جامعه تبعیض دیده بودند و بیش از ۲۰ درصد نگرانی‌هایی داشتند که دلشان می‌خواست با پزشک خود مطرح کنند اما نکردند. ویلیامز و اسپروت هم از خطر بالاتر افکار خودکشی مرتبط با فشار اقلیت بودن گزارش میدهند؛ یعنی رنج اغلب از انگ و پنهان‌کاری می‌آید، نه از خود میل.
آیا علاقه به BDSM یعنی در کودکی سوءاستفاده شده‌ام؟
نه لزوماً. در نظرسنجی ملی استرالیا با ۱۹٬۳۰۷ نفر، افرادی که BDSM را تجربه کرده بودند بیشتر از دیگران سابقهٔ اجبار جنسی نداشتند. مسیر ورود بیشتر افراد ترکیبی از کنجکاوی، رسانه، شریک و ویژگی‌های شخصیتی است؛ اگر سابقهٔ آسیب دارید، بررسی آن با متخصص ارزشمند است.
آیا BDSM یک اختلال روانی است؟
در طبقهبندیهای تشخیصی امروز، علاقهٔ جنسی غیرمعمول بهتنهایی اختلال نیست. فقط وقتی پریشانی شخصی جدی، آسیب به خود یا دیگری یا رفتار بدون رضایت در کار باشد، موضوع به حوزهٔ اختلال نزدیک میشود.
چرا بعضی پژوهشها سلامت روان بهتری در این افراد نشان میدهند؟
در مطالعهٔ هلندی، ۹۰۲ نفر اهل BDSM روانرنجوری کمتر و بهزیستی بالاتری از گروه مقایسه داشتند. اما نمونه داوطلبانه و آنلاین بود و کسانی که با هویت خود راحتترند احتمالاً بیشتر شرکت کردهاند. پس این یافته نشان نمیدهد BDSM سلامت روان را بالا میبرد؛ فقط تصور «آسیبدیدگی همگانی» را رد میکند.
چه نشانه‌هایی می‌گوید باید با درمانگر صحبت کنم؟
احساس شرم یا پوچی شدید پس از تجربه، رضایت مبهم، فشار برای انجام کاری که نمی‌خواهید، یا زنده شدن خاطره‌های دردناک. گفت‌وگو با درمانگری بی‌قضاوت و آشنا با این حوزه، تفاوت «بازی» و «تکرار زخم» را روشن میکند.
نتیجه‌گیری
شواهد جمعیتی و روان‌سنجی می‌گویند علاقه به BDSM برای بیشتر افراد نشانهٔ ترومای کودکی یا بیماری روانی نیست. آنچه اهمیت دارد رضایت آگاهانه، احساس پس از تجربه و آزادی انتخاب است. اگر این میل را در خود می‌بینید، لازم نیست با شرم زندگی کنید؛ و اگر جایی از آن با دردی قدیمی گره خورده، آن گره قابل باز شدن است. شناخت خود و گفت‌وگوی صادقانه با شریک، راه رابطه‌ای امن‌تر و صمیمی‌تر را باز میکند.
به دنبال مشاوره ی حرفه‌ای برای بهبود مسائل زناشویی و یا مسائل مربوط به سلامت روان خود هستید؟
Richters J, de Visser RO, Rissel CE, Grulich AE, Smith AMA. Demographic and psychosocial features of participants in bondage and discipline, “sadomasochism” or dominance and submission (BDSM): data from a national survey. J Sex Med. 2008;5(7):1660-8. PMID: 18331257 · DOI: 10.1111/j.1743-6109.2008.00795.x
Wismeijer AAJ, van Assen MALM. Psychological characteristics of BDSM practitioners. J Sex Med. 2013;10(8):1943-52. PMID: 23679066 · DOI: 10.1111/jsm.12192
Dunkley CR, Brotto LA. Clinical Considerations in Treating BDSM Practitioners: A Review. J Sex Marital Ther. 2018;44(7):701-712. PMID: 29543573 · DOI: 10.1080/0092623X.2018.1451792
Walker AM, Kuperberg A. Pathways and Patterns of Entrance into BDSM. Arch Sex Behav. 2022;51(2):1045-1062. PMID: 35028804 · DOI: 10.1007/s10508-021-02154-x
Williams DJ, Sprott RA. Current biopsychosocial science on understanding kink. Curr Opin Psychol. 2022;48:101473. PMID: 36274435 · DOI: 10.1016/j.copsyc.2022.101473
Larva MA, Rantala MJ. An Evolutionary Psychological Approach Toward BDSM Interest and Behavior. Arch Sex Behav. 2024;53(6):2253-2267. PMID: 38769280 · DOI: 10.1007/s10508-024-02881-x
Iniewicz G, Niebudek A. Between submission and pain. Shades of BDSM practices. Psychiatr Pol. 2023;57(2):467-484. PMID: 37350709 · DOI: 10.12740/PP/OnlineFirst/138632
Jansen KL, Fried AL, Goetz C, Kang S. Mistrust and missed opportunities: BDSM practitioner experiences in healthcare. J Sex Med. 2024;21(11):1047-1053. PMID: 39323076 · DOI: 10.1093/jsxmed/qdae125
Freud S. Three Essays on the Theory of Sexuality (1905). Standard Edition, vol. 7. London: Hogarth Press.
Freud S. The Economic Problem of Masochism (1924). Standard Edition, vol. 19. London: Hogarth Press.
