دلبستگی اضطرابی الگویی پایدار در رابطهٔ عاشقانه است که در آن فرد مدام نگران است شریکش کمتر دوستش بدارد یا ترکش کند؛ پیامی که دیر جواب داده می‌شود، سکوتی کوتاه یا لحنی سردتر از همیشه برایش زنگ خطر است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند این الگو با رضایت کمتر از رابطه همراه است، اما سرنوشت محتوم نیست: در یک مطالعهٔ زوجدرمانی، اضطراب دلبستگی پس از یک لحظهٔ کلیدیِ نزدیکی عاطفی در جلسههای بعدی بهطور معنادار کم شد. امنیت را میتوان در خودِ رابطه دوباره ساخت.
پژوهشگران دلبستگی بزرگسالان را با دو بُعد می‌سنجند: «اضطراب»، یعنی ترس از طرد و رها شدن، و «اجتناب»، یعنی فرار از نزدیکی و وابستگی. کسی که در بُعد اضطراب نمرهٔ بالایی دارد نزدیکی را عمیقاً می‌خواهد، ولی به دوام آن اعتماد ندارد. نظریهٔ دلبستگی ریشهٔ این الگو را در تجربه‌های نخستین مراقبت می‌بیند؛ جایی که در دسترس بودنِ مراقب قابل پیشبینی نبوده است.
یک مطالعهٔ مهم در Journal of Marital and Family Therapy (۲۰۲۲) نمره‌های اضطراب و اجتناب را در دو نمونه تحلیل کرد: ۱۶۶۳ نفر از جامعهٔ عمومی و ۵۷۵ مراجع بالینی. در نمونهٔ عمومی چهار نیمرخ پیدا شد: ایمن، «دل‌مشغول» (همان اضطرابی)، طردکننده و ترسان. سهم زنان در نیمرخ دل‌مشغول بیشتر و سهم مردان در نیمرخ طردکننده بیشتر بود. افراد ناایمن، در مجموع، نارضایتی بیشتری از رابطه و پریشانی روانی بالاتری گزارش کردند.
جملهٔ قابل‌نقل: دلبستگی ناایمن با نارضایتی بیشتر از رابطه همراه است؛ یافته‌ای هم‌سو با اجماع پژوهش دلبستگی بزرگسالان.
محدودیت این مطالعه را هم باید گفت: داده‌ها بر پایهٔ پرسشنامهٔ خودگزارشی است و هم‌زمانی دو متغیر را نشان میدهد، نه این‌که کدام علت دیگری است.
نیمه‌شب، گوشی در دست و پیامی که نمی‌رسد؛ ذهن مضطرب سکوت را «نشانهٔ رفتن» می‌خواند — Image: AI-generated / Gemini 3.1 Flash via OpenRouter
چرا ذهن مضطرب شریک را «می‌آزماید»؟
چون می‌خواهد همین حالا مطمئن شود که رابطه پابرجاست. مطالعهای در Journal of Personality and Social Psychology (۲۰۱۴) نشان داد افراد با اضطراب دلبستگی بالاتر در روزهایی که با انتقاد یا تعارض روبه‌رو می‌شدند، و نیز در گفت‌وگوهای تعارضیِ مشاهده‌شده، رنجش شدیدتری حس می‌کردند. این رنجش را اغراقآمیز نشان می‌دادند و همین کار در شریک احساس گناه برمی‌انگیخت.
نتیجه دوگانه بود. احساس گناهِ شریک به فرد مضطرب کمک کرد تعهد او را پایدارتر ببیند و ارزیابی مثبت‌تری از رابطه داشته باشد؛ اما همراه با این سود، رضایتِ خودِ شریک از رابطه بهطور معنادار افت کرد.
جملهٔ قابل‌نقل: واکنش مضطرب امنیتِ لحظهای می‌خرد، اما هزینه‌اش از رضایت شریک پرداخت می‌شود؛ این الگو با یافته‌های پژوهش تعارض زوجی هم‌خوان است.
نسخهٔ امروزیِ همین «آزمودن» در گوشی رخ میدهد. پژوهشی طولی که در ۲۰۲۵ منتشر شد، ۳۲۲ جوان ۱۸ تا ۲۹ ساله را دو سال دنبال کرد. حسادت در شبکههای اجتماعی با سرکشیِ بیشتر به فعالیت آنلاین شریک همراه بود و این دو، یک سال بعد، رضایت کمتری از رابطه را پیشبینی کردند. نکتهٔ جالب این‌که وقتی حسادت و سرکشی آنلاین در تحلیل وارد شد، پیوند مستقیم اضطراب دلبستگی با رضایت دیگر معنادار نبود؛ یعنی بخش بزرگی از آسیب از رفتارِ چککردن میآید، نه از خودِ اضطراب. نمونه فقط جوانان بودند و داده‌ها خودگزارشی. برای زوج‌هایی که مهاجرت میانشان فاصله یا اختلاف ساعت انداخته، صفحهٔ گوشی گاهی تنها پنجرهٔ رابطه است و این دام را تنگ‌تر میکند.
روانکاوی دربارهٔ ترس از رها شدن چه میگوید؟
از نگاه روانکاوی، ترسی که امروز با یک پیام بی‌پاسخ بیدار می‌شود اغلب از امروز نیست. فروید در «بازداری، نشانه و اضطراب» (۱۹۲۶) اضطراب را واکنشی به خطر از دست دادن «ابژه»، یعنی آدمِ محبوب، توصیف کرد و نوشت که در مراحل بعدی رشد این خطر به شکل از دست دادنِ «عشقِ» آن آدم درمی‌آید. با این نگاه، شریکِ کنونی گاهی پرده‌ای می‌شود که غیبتی قدیمی‌تر روی آن نمایش داده می‌شود.
در اتاق درمان، الگویی تکراری دیده می‌شود. مراجع میگوید: «می‌دانم زیاده‌روی است، ولی تا جواب ندهد آرام نمیشوم.» شریکش، خسته از اطمینان‌دادن‌های پیاپی، کمی عقب می‌کشد و همین عقب‌کشیدن ترس اول را تأیید میکند. موضع ما روشن است: در بیشتر این رابطه‌ها مسئلهٔ اصلی کمبود محبتِ شریک نیست؛ زنگ خطری است که مدت‌ها پیش از این رابطه کوک شده و حالا با کوچک‌ترین سکوت به صدا درمی‌آید.
آیا دلبستگی اضطرابی قابل تغییر است؟
بله، و شواهد امیدوارکننده است. در مطالعهای که در ۲۰۱۸ در Journal of Marital and Family Therapy منتشر شد، ۳۲ زوج در یک دورهٔ زوجدرمانی دنبال شدند. ۱۶ زوج به لحظهای رسیدند که شریکِ منتقدتر بهجای سرزنش، آسیب‌پذیری‌اش را نشان داد و نزدیکی خواست. در همان جلسه رضایت از رابطه بالا رفت. اضطراب دلبستگی ابتدا کمی افزایش یافت، اما در جلسههای بعدی بهطور معنادار کاهش پیدا کرد. نمونه کوچک بود و یافته باید در مطالعه‌های بزرگ‌تر تکرار شود.
پژوهش دیگری (۲۰۱۹، پنج مطالعه) نشان داد وقتی فرد «حس میکند» شریکش از او قدردانی میکند، اثر منفی دلبستگی ناایمن بر رضایت کمتر می‌شود؛ و مهم این بود که برداشتِ خودِ فرد از قدردانی تعیین‌کننده بود، نه گزارشِ شریک. البته فراتحلیل همان مقاله نشان داد این اثر محافظتی برای دلبستگی اجتنابی روشن‌تر است و برای دلبستگی اضطرابی [نیاز به بررسی بیشتر: شواهد پایدار کمتر است].
در عمل سه گام کمک میکند: ترس را بهجای آزمودن شریک «نام ببرید» («وقتی جواب نمی‌دهی می‌ترسم»)؛ با شریک بر نشانه‌های قابل پیشبینی توافق کنید، مثل یک پیام کوتاه در روزهای شلوغ؛ و چککردن فضای مجازی را آگاهانه کم کنید. اگر این اضطراب بیشتر روزها را می‌گیرد، تعارض‌ها تکرار می‌شوند یا خواب و کار آسیب دیده، گفت‌وگو با یک متخصص سلامت روان یا زوج‌درمانگر گام عاقلانه‌ای است.
نه. دلبستگی اضطرابی یک الگو یا «بُعد» در روابط نزدیک است، نه تشخیص بالینی. هر کسی روی طیفی از اضطراب و اجتناب قرار دارد. پژوهشی در Journal of Marital and Family Therapy (۲۰۲۲) نشان داد این الگو با نارضایتی بیشتر از رابطه و پریشانی روانی همراه است، اما برچسب بیماری نیست.
چرا با وجود اطمیناندادن شریک باز هم آرام نمیشوم؟
چون اطمیناندادن آرامش کوتاهمدت میآورد و چرخه را تغذیه میکند. مطالعهای در Journal of Personality and Social Psychology (۲۰۱۴) نشان داد ابراز رنجشِ اغراقآمیز در شریک احساس گناه میسازد و امنیت لحظهای میدهد، اما رضایت شریک را کم میکند. نام بردن از ترس، بهجای آزمودن، پایدارتر است.
آیا چک کردن فضای مجازی شریک به رابطه آسیب میزند؟
شواهد میگوید بله. پژوهشی طولی (۲۰۲۵) روی ۳۲۲ جوان ۱۸ تا ۲۹ ساله نشان داد حسادت در شبکههای اجتماعی و سرکشی به فعالیت آنلاین شریک، رضایت کمتری را یک سال بعد پیشبینی میکند. بخش بزرگی از آسیب دلبستگی اضطرابی از همین رفتار چککردن میآید.
آیا دلبستگی اضطرابی قابل درمان است؟
بله، این الگو تغییرپذیر است. در مطالعهای روی ۳۲ زوج (۲۰۱۸)، اضطراب دلبستگی پس از یک لحظهٔ کلیدیِ نزدیکی عاطفی در زوجدرمانی، در جلسههای بعدی بهطور معنادار کاهش یافت. نمونه کوچک بود، اما جهت یافتهها روشن است: امنیت را میتوان در خود رابطه دوباره ساخت.
نتیجه‌گیری: آیا می‌شود در رابطه احساس امنیت کرد؟
بله. دلبستگی اضطرابی یعنی سیستم هشداری که زیادی حساس کوک شده، نه این‌که شما «زیادی» هستید یا رابطه‌تان محکوم به شکست است. شواهد نشان میدهد وقتی چرخهٔ آزمودن و عقب‌کشیدن شناخته و شکسته شود، ترس جای خود را به اعتماد میدهد؛ گاهی آهسته، اما واقعی.
به دنبال مشاوره ی حرفه‌ای برای بهبود مسائل زناشویی و یا مسائل مربوط به سلامت روان خود هستید؟
Vaillancourt-Morel MP, Labadie C, Charbonneau-Lefebvre V, et al. A latent profile analysis of romantic attachment anxiety and avoidance. J Marital Fam Ther. 2022;48(2):391-410. doi:10.1111/jmft.12503. PMID: 33844320
Overall NC, Girme YU, Lemay EP, et al. Attachment anxiety and reactions to relationship threat: the benefits and costs of inducing guilt in romantic partners. J Pers Soc Psychol. 2014;106(2):235-256. doi:10.1037/a0034371. PMID: 24079298
Métellus S, Vaillancourt-Morel MP, Brassard A, et al. Attachment Anxiety and Relationship Satisfaction in the Digital Era: The Contribution of Social Media Jealousy and Electronic Partner Surveillance. J Marital Fam Ther. 2025;51(4):e70074. PMID: 40965283
Burgess Moser M, Johnson SM, Dalgleish TL, et al. The Impact of Blamer-softening on Romantic Attachment in Emotionally Focused Couples Therapy. J Marital Fam Ther. 2018;44(4):640-654. doi:10.1111/jmft.12284. PMID: 28988437
Park Y, Impett EA, MacDonald G, et al. Saying “thank you”: Partners’ expressions of gratitude protect relationship satisfaction and commitment from the harmful effects of attachment insecurity. J Pers Soc Psychol. 2019;117(4):773-806. doi:10.1037/pspi0000178. PMID: 30702317
Freud S. Inhibitions, Symptoms and Anxiety (1926). In: The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud, Vol. 20. London: Hogarth Press.
Image Credits: AI-generated images (Gemini 3.1 Flash via OpenRouter). No real person is depicted.
