اکسیتوسین در مردانی که رفتار جنسی‌شان از کنترل بیرون رفته، بالاتر از گروه سالم دیده شده است. این یافته در یک مطالعهٔ مشاهدهای به دست آمده و علت را ثابت نمی‌کند.
پرسش اصلی این است که این بالا بودن نشانهٔ چیست و چه گام منطقی است.
آیا در مردان دچار رفتار جنسی اجباری اکسیتوسین بالاتر است؟
پاسخ کوتاه این است که در یک مطالعهٔ طولی، اکسیتوسین پلاسمای مردان دچار رفتار جنسی اجباری بالاتر از مردان سالم بود. این مطالعه فقط مردان را شامل شد، در یک کلینیک دانشگاهی انجام شد و اندازه‌گیری آن خونی بود؛ پس یافته‌اش به همهٔ مردان تعمیم‌پذیر نیست.
نزدیکی دو نفر در صبحگاه؛ اکسیتوسین در پژوهش‌ها با دلبستگی و رفتار جنسی بررسی شده است — Image: AI-generated / Gemini 3.1 Flash via OpenRouter
در آن مطالعهٔ ۲۰۲۲، ۶۴ مرد با اختلال بیش‌جنسی‌گرایی، یعنی رفتار جنسی افراطی و مداوم، با ۳۸ داوطلب سالم هم‌سن مقایسه شدند؛ اکسیتوسین پلاسما با روش رادیوایمونواسی ۳۱٫۰ پیکومولار با انحراف معیار ۹٫۹ در گروه مبتلا و ۱۶٫۹ پیکومولار با انحراف معیار ۳٫۹ در گروه سالم بود. تفاوت آماری معنی‌دار بود؛ مقدار P کمتر از ۰٫۰۰۱.
بین سطح اکسیتوسین و نمرهٔ مقیاس‌های رفتار بیش‌جنسی همبستگی مثبت معنی‌دار دیده شد. محدودیت‌ها: نمونه فقط مرد بود، از یک مرکز می‌آمد، اندازه‌گیری خونی بود و علت و معلول از این طرح جدا نمیشود.
در کار بالینی، متخصصان اغلب می‌بینند که رفتار جنسی خارج از کنترل با فشار روانی، شرم و گریز از احساسات ناخوشایند همراه است؛ این یک برداشت بالینی است، نه نتیجهٔ این پژوهش‌ها.
پس از یک برنامهٔ درمانی گروهی روان‌شناختی چه تغییری دیده شد؟
پاسخ این است که در زیرگروهی از همان مطالعه، ۳۰ مرد که آن برنامه را کامل کردند، سطح اکسیتوسین پلاسمایشان کاهش یافت. این تغییر در نمونهٔ کوچکی دیده شد و در چکیدهٔ مطالعه گروه شاهد درمان‌نشده برای اندازه‌گیری پس از درمان گزارش نشده است، پس معنای بالینی آن روشن نیست.
سطح اکسیتوسین در این ۳۰ مرد از ۳۰٫۵ پیکومولار با انحراف معیار ۱۰٫۱ به ۲۰٫۲ پیکومولار با انحراف معیار ۸٫۰ رسید؛ مقدار P کمتر از ۰٫۰۰۱ بود.
از این طرح نمی‌توان گفت کاهش از خود برنامهٔ درمانی آمده یا از عاملی دیگر؛ محدودیت یک مرکز و فقط مرد بودن نمونه هم برجاست.
نویسندگان مطالعهٔ ۲۰۲۲ افزایش اکسیتوسین را احتمالاً سازوکاری جبرانی برای تعدیل استرس بیش‌فعال دانسته‌اند؛ این تفسیر خودشان و در جایگاه فرضیه است.
اکسیتوسین علت است، پیامد است، یا نشانهٔ فشار روانی؟
پاسخ این است که اکسیتوسین در این پژوهش‌ها نه علت اثبات‌شده است و نه پیامد اثبات‌شده؛ سه احتمال رقیب روی میز است و هیچ‌کدام با این طرح آزموده نشده‌اند. هر سه خوانش در جایگاه فرضیه می‌مانند.
فرضیهٔ نخست: پاسخ جبرانی به فشار روانی. این تفسیر خود نویسندگان مطالعهٔ ۲۰۲۲ است؛ آنان بالا رفتن اکسیتوسین را واکنشی در برابر استرس بیش‌فعال دانستند. اگر چنین باشد، سطح بالاتر نشانه است، نه محرک.
فرضیهٔ دوم: افزایش اکسیتوسین به‌عنوان پیامد رفتار. در این خوانش، رفتار جنسی اجباری یا حالات همراه آن سطح هورمون را بالا می‌برد و کاهش آن پس از درمان بازتاب کم شدن رفتار است، نه علت آن.
فرضیهٔ سوم: عامل سوم. ممکن است اختلال پاسخ استرس، یعنی تنظیم نابهنجار محور استرس بدن، هم رفتار اجباری و هم سطح اکسیتوسین را بالا ببرد و رابطهٔ دیده‌شده از این متغیر مشترک بیاید. هیچ‌کدام از این سه فرضیه اثبات نشده‌اند.
[نیاز به بررسی بیشتر: هیچ‌یک از این منابع نشان نداده‌اند که اکسیتوسین علت رفتار جنسی اجباری است؛ جهت رابطه و مسیر زیستی آن هنوز آزموده نشده است.]
مرور نظاممند ۲۰۲۵ روی نشانگرهای زیستی محیطی در اختلال رفتار جنسی اجباری، ۱۰ مقاله با بزرگسالان دارای تشخیص رسمی را وارد کرد. یافتهها شامل تغییر در متیلاسیون دی‌ان‌ای ژن‌های مرتبط با استرس، اختلال محور استرس بدن، کورتیزول و هورمون محرک آن بالاتر پس از آزمون مهار، اکسیتوسین پلاسما و هورمون لوتئینی بالاتر، ارتباط تستوسترون بزاقی با نشانه‌ها در مردان، و عامل نکروز تومور بالاتر و اینترلوکین ۶ پایین‌تر بود.
نویسندگان این یافتهها را مقدماتی خواندند و کاربرد بالینی آنها را محدود دانستند؛ محدودیت‌ها شامل تنوع کم نمونه‌ها، هم‌پوشانی گروه‌های مطالعه و نبود تکرار مستقل است. مرور روایتی ۲۰۲۳ که ۴۲ مقاله را تا فوریهٔ ۲۰۲۳ بررسی کرده، نقش اکسیتوسین را از پرسش‌های باز پژوهش می‌داند.
در طبقه‌بندی بین‌المللی بیماری‌ها، ویرایش ۱۱، رفتار جنسی اجباری اختلال کنترل تکانه شمرده شده است. این جایگاه دربارهٔ علت زیستی چیزی نمی‌گوید.
موضع تحریریهٔ سایت بهکام این است که اکسیتوسین در این مطالعه‌ها همراه رفتار جنسی اجباری دیده شده و علت اثبات‌شدهٔ آن نیست؛ عنوان‌هایی که آن را عامل اعتیاد جنسی معرفی می‌کنند از دادهها جلوتر رفته‌اند.
در چارچوب روانکاوی کلاسیک فروید، رفتاری که فرد نمی‌تواند متوقفش کند می‌تواند راهی برای تخلیهٔ تنش و دوری از اضطراب باشد؛ این تفسیر نظری فرضیه است و این پژوهش‌ها آن را نمی‌آزمایند.
اگر رفتار جنسی از کنترل بیرون رفته باشد، چه گام منطقی است؟
پاسخ این است که گام منطقی، ارزیابی نزد متخصص سلامت روان است، نه تلاش برای اصلاح سطح یک هورمون با آزمایش یا مکمل. اگر رفتار جنسی کنترل‌ناپذیر شده و به کار، رابطه یا حال روان آسیب می‌زند، همین ارزیابی ساده‌ترین قدم بعدی است.
مطالعهٔ ۲۰۲۲ سطح هورمون را سنجید، نه پیامد بالینی؛ کاهش یک نشانگر خونی با بهتر شدن کار، رابطه یا حال روان یکی نیست. پس از آن نمی‌توان وعدهٔ درمان ساخت، اما کمک گرفتن از متخصص گام معقول و امیدبخشی است. پرسش‌هایی مانند زمان شروع، موقعیت‌های تشدیدکننده و آسیب‌های واردشده به جلسهٔ ارزیابی کمک می‌کنند.
آیا بالا بودن اکسیتوسین ثابت میکند که این هورمون رفتار جنسی اجباری را میسازد؟
خیر. این مطالعهٔ مشاهدهای همبستگی را نشان داد و علت و معلول از آن جدا نمیشود. جهت رابطه میان اکسیتوسین و رفتار جنسی اجباری هنوز آزموده نشده است.
آیا کاهش اکسیتوسین پس از درمان یعنی درمان از مسیر این هورمون اثر کرده است؟
نه لزوماً. آن کاهش در ۳۰ مرد دیده شد و در چکیده گروه شاهد درمان‌نشده گزارش نشد؛ پس نمی‌توان گفت تغییر از خود درمان آمده یا از عوامل دیگر.
آیا آزمایش خون اکسیتوسین برای تشخیص این اختلال کاربرد دارد؟
در حال حاضر نه. مرور نظاممند ۲۰۲۵ کاربرد بالینی این نشانگرها را محدود دانست و آنها را مقدماتی خواند. تشخیص بر پایهٔ ارزیابی بالینی است، نه یک عدد آزمایش.
آیا این یافتهها دربارهٔ زنان هم صدق میکند؟
نمیدانیم. مطالعهٔ ۲۰۲۲ فقط مردان را در یک کلینیک بررسی کرد و نمونهٔ مرور ۲۰۲۵ هم تنوع کمی داشت. تعمیم نتایج به زنان با این دادهها پشتیبانی نمیشود.
جمع‌بندی: اکسیتوسین نشانه‌ای قابل‌توجه است، نه علتی اثبات‌شده
اکسیتوسین پلاسما در ۶۴ مرد دچار اختلال بیش‌جنسی‌گرایی بالاتر از ۳۸ داوطلب سالم بود و در ۳۰ مرد پس از یک برنامهٔ گروهی درمان روان‌شناختی کاهش یافت. این الگو نشانه‌ای قابل‌توجه است، اما مرور نظاممند ۲۰۲۵ همین یافته‌های زیستی را مقدماتی می‌داند و علت را اثبات نمی‌کند.
پرسش بازمانده این است که این الگو را چه چیزی توضیح می‌دهد: فشار روانی، تنظیم استرس، خود رفتار، یا عاملی دیگر. تا آن زمان، ارزیابی نزد متخصص سلامت روان گام منطقی است.
به دنبال مشاوره ی حرفه‌ای برای بهبود مسائل زناشویی و یا مسائل مربوط به سلامت روان خود هستید؟
Flanagan J, Chatzittofis A, Boström ADE, et al. High plasma oxytocin levels in men with hypersexual disorder. J Clin Endocrinol Metab. 2022;107(5):e1816-e1822. doi:10.1210/clinem/dgac015. PMID: 35108393
Ferreira BO, Teixeira BJ, Talib LL, Scanavino MDT. Peripheral biomarkers in compulsive sexual behavior disorder: a systematic review. Sex Med Rev. 2025;13(4):589-600. doi:10.1093/sxmrev/qeaf046. PMID: 40719773
Perrotta G. The concept of “hypersexuality” in the boundary between physiological and pathological sexuality. Int J Environ Res Public Health. 2023;20(10). doi:10.3390/ijerph20105844. PMID: 37239570
Image Credits: هر سه تصویر این مقاله با هوش مصنوعی ساخته شده‌اند (Gemini 3.1 Flash via OpenRouter) و هیچ فرد واقعی در آنها نیست.
