پاسخ کوتاه این است: در مطالعات PET با [۱۵O]-H2O، ارگاسم در ۱۲ زن سالم بیشتر با کاهش جریان خون نواحی نوقشری همراه بود، به‌ویژه در قشر اوربیتوفرونتال جانبی چپ، شکنج تمپورال تحتانی و قطب تمپورال پیشین، و جریان خون هستهٔ عمقی مخچه و میانمغز شکمی با متغیرهای ثبت‌شده همبسته بود. در ۱۱ زن، خون‌رسانی هیپوفیز در ارگاسم در مقایسه با استراحت افزایش یافت. در مردان دگرجنس‌گرا، انزال با فعال شدن ناحیهٔ تگمنتوم شکمی و افزایش چشمگیر جریان خون مخچه همراه بود و فعالیت آمیگدال کاهش یافت. در این دادهها هیچ مرکز واحدی برای ارگاسم پیدا نشده است.
این یافته‌ها از پنج مطالعهٔ PET می‌آیند که نمونه‌های کوچکی از داوطلبان دگرجنس‌گرا را در دستگاه تصویربرداری و با تحریک دستی توسط شریک جنسی بررسی کرده‌اند. این روش جریان خون ناحیهای مغز را می‌سنجد؛ شاخصی غیرمستقیم از فعالیت عصبی، نه سطح ناقلهای عصبی. در این متن فقط همین دادهها گزارش می‌شود؛ دربارهٔ تجربهٔ ذهنی، انواع دیگر تحریک یا همهٔ افراد ادعایی مطرح نمی‌شود.
تصویربرداری مغز هنگام ارگاسم چگونه انجام می‌شود و چه چیزی را می‌سنجد؟
این پژوهش‌ها PET با [۱۵O]-H2O هستند و جریان خون ناحیهای مغز را می‌سنجند؛ افزایش یا کاهش آن شاخصی غیرمستقیم از فعالیت عصبی است، نه اندازهگیری ناقلهای عصبی. طرح معمول چند حالت دارد: استراحت، تحریک تناسلی بدون ارگاسم، تلاش برای ارگاسم یا تقلید آن بهعنوان کنترل، و خود ارگاسم.
سایهٔ یک زن در نور گرم؛ ارگاسم در مغز با یک «مرکز» واحد توضیح داده نمی‌شود. — Photo: Mrt Ziolko / Pexels
اندازهٔ نمونه‌ها کوچک است: ۱۲ زن سالم در Georgiadis ۲۰۰۶ و ۱۱ زن به‌همراه ۱۱ مرد در مطالعهٔ هیپوفیز Huynh ۲۰۱۳. تحریک دستی را شریک جنسی انجام میدهد و شرکت‌کنندگان درازکش در دستگاه قرار دارند؛ شرایط آزمایشگاهی، نه موقعیت طبیعی.
مغز زنان هنگام ارگاسم چه الگویی نشان میدهد؟
در ۱۲ زن سالم، تحریک کلیتورال جریان خون قشر حسی‌تنی اولیهٔ پشتی راست و حسی‌تنی ثانویهٔ چپ را بالا برد، اما خود ارگاسم بیشتر با کاهش عمیق جریان خون نوقشری همراه بود؛ به‌ویژه در قشر اوربیتوفرونتال جانبی چپ، شکنج تمپورال تحتانی و قطب تمپورال پیشین، در مقایسه با حالت‌های کنترل.
جریان خون هسته‌های عمقی مخچهٔ چپ با تغییرپذیری فشار رکتوم، که نشانگر خارج‌مغزی انقباض‌های ارگاسم است، همبستگی داشت؛ جریان خون میانمغز شکمی و هستهٔ دمدار راست با برانگیختگی جنسی درک‌شده. نویسندگان پیشنهاد کردند کاهش جریان اوربیتوفرونتال جانبی چپ نشانهٔ بازداری‌زدایی رفتاری است و درگیری میانمغز شکمی و دمدار نقش دوپامین را مطرح می‌کند. اینها تفسیر نویسندگان است، نه اندازهگیری مستقیم.
در ۱۱ زن، خون‌رسانی هیپوفیز در ارگاسم در مقایسه با استراحت بالا رفت؛ در حالی که مقایسهٔ تحریک کلیتورال، تلاش برای ارگاسم یا ارگاسم تقلیدی با استراحت چنین افزایشی نشان نداد. نویسندگان فرض می‌کنند این افزایش به تولید بیشتر اکسیتوسین و پرولاکتین در پلاسما مربوط است؛ خود سطح هورمون در همان اندازه‌گیری‌ها سنجیده نشد.
مغز مردان هنگام انزال چه الگویی دارد و چه تفاوتی با زنان دیده شده است؟
در مردان دگرجنس‌گرا، انزال با فعالسازی اصلی در ناحیهٔ گذر مزودیانسفالیک شامل ناحیهٔ تگمنتوم شکمی همراه بود و افزایش جریان خون مخچه چشمگیر بود. فعالیت نوقشری فقط در نواحی سمت راست دیده شد و آمیگدال به‌جای افزایش، کاهش فعالیت نشان داد.
فعالیت نوقشری در نواحی برودمن ۷/۴۰، ۱۸، ۲۱، ۲۳ و ۴۷ و انحصاراً در سمت راست ثبت شد. ناحیهٔ پره‌اپتیک میانی، هستهٔ بستر استریا ترمینالیس و آمیگدال که در مطالعات حیوانی مطرح شده بودند، افزایشی نشان ندادند؛ آمیگدال و قشر انتورینال مجاور کاهش فعالیت داشتند.
در ادغام دو مجموعهٔ دادهٔ PET از مردان و زنان دگرجنس‌گرا در Georgiadis ۲۰۰۹، شباهتها بیشتر در فاز ارگاسم دیده شد: فعالسازی لوب پیشین کرمینهٔ مخچه و هسته‌های عمقی مخچه و کاهش فعالیت در قشر ونترومدیال و اوربیتوفرونتال چپ در هر دو جنس. تفاوتهای جنسی عمدتاً به فاز تحریک مربوط بودند؛ نواحی فرونتوپاریتال چپ در زنان و کلاستروم راست و قشر شکمی اُکسیپیتوتمپورال در مردان بیشتر فعال شدند. تنها تفاوت برجستهٔ فاز ارگاسم، فعالسازی متمایل به مردان در مادهٔ خاکستری اطراف قنات بود. فعالسازی هیپوفیز در مردان دیده نشد.
کدام نواحی ساقهٔ مغز انقباض‌های کف لگن را هدایت می‌کنند؟
در Huynh ۲۰۱۳، انزال در مردان و ارگاسم در زنان ناحیهٔ موضعی در تگمنتوم پونتین پشتی‌جانبی چپ و ناحیهٔ دیگری در تگمنتوم پونتین شکمی‌جانبی راست را فعال کردند. نویسندگان این دو را به‌ترتیب مرکز تحریک اندام‌های لگنی و مرکز تحریک کف لگن نامیدند.
ناحیهٔ پشتی‌جانبی به نورون‌های حرکتی پاراسمپاتیک ساکرال فرافکنی دارد و همان ناحیه در ادرار کردن هم فعال می‌شود، اما در سمت راست. ناحیهٔ شکمی‌جانبی با فرافکنی مستقیم به نورون‌های حرکتی کف لگن، انقباض‌های کف لگن را تولید می‌کند. ناحیهٔ پشتی‌جانبی در زنانی هم که برای ارگاسم تلاش کردند و موفق نشدند و در زنانی که ارگاسم را تقلید کردند فعال بود؛ ناحیهٔ شکمی‌جانبی فقط هنگام انزال و ارگاسم فیزیکی فعال شد.
در کار بالینی سکس‌تراپی، متخصصان گاهی می‌بینند که تصور روشن شدن همهٔ مغز در لحظهٔ اوج، افراد را به رصد مداوم خودشان در حین رابطه می‌کشاند و همین رصد کردن رها شدن را سخت‌تر می‌کند.
[نیاز به بررسی بیشتر: این پژوهش‌ها جریان خون ناحیهای مغز را اندازه گرفته‌اند و نقش دقیق ناقلهای عصبی مانند دوپامین و سروتونین را مستقیم نسنجیده‌اند.]
موضع تحریریهٔ سایت بهکام این است که تصویربرداری مغز فقط نشان میدهد در شرایط آزمایشگاهی چه رخ داده و معیاری برای درست یا نادرست بودن تجربهٔ هیچ فردی نیست.
هیچ مرکز واحدی در این دادهها دیده نشد. در مطالعههای PET زنان و مردان، الگو شامل فعال شدن مخچه، میانمغز و نواحی ساقهٔ مغز و کاهش جریان خون نواحی نوقشری بود. اینها اندازهگیری جریان خون ناحیهای مغز است، شاخصی غیرمستقیم از فعالیت عصبی، نه نقشهٔ قطعی یک مرکز.
آیا هنگام ارگاسم بخشی از مغز خاموش می‌شود؟
کاهش جریان خون در قشر اوربیتوفرونتال جانبی چپ و نواحی ونترومدیال دیده شد و نویسندگان آن را بازداری‌زدایی رفتاری تفسیر کردند. اما خاموشی به معنای دقیق کلمه رخ نمی‌دهد؛ آنچه اندازهگیری شده کاهش جریان خون ناحیهای مغز است، شاخصی غیرمستقیم از فعالیت عصبی.
آیا واکنش مغز به ارگاسم در زنان و مردان یکسان است؟
شباهتها بیشتر در فاز ارگاسم دیده شد: فعالسازی مخچه و کاهش فعالیت قشر اوربیتوفرونتال در هر دو جنس. تفاوتهای جنسی عمدتاً در فاز تحریک بودند و تنها تفاوت برجستهٔ فاز ارگاسم، فعالسازی متمایل به مردان در مادهٔ خاکستری اطراف قنات بود که در مردان بیشتر بود.
آیا اکسیتوسین و دوپامین هنگام ارگاسم ترشح میشوند؟
در ۱۱ زن، فعالسازی هیپوفیز در ارگاسم دیده شد که نویسندگان آن را نشانهٔ تولید اکسیتوسین و پرولاکتین فرض کردند؛ در ۱۱ مرد چنین فعالسازی دیده نشد. فعالسازی تگمنتوم شکمی در مردان و همبستگی میانمغز و دمدار در زنان فقط بهعنوان پیشنهاد نقش دوپامین مطرح شد. جریان خون ناحیهای مغز سنجیده شد، نه ناقلهای عصبی.
شواهد تصویربرداری چه چیزی را روشن می‌کنند و چه چیزی را نه؟
این پنج مطالعهٔ PET با نمونه‌های کوچک نشان می‌دهند ارگاسم در ۱۲ زن و انزال در مردان با فعال شدن مخچه و نواحی ساقهٔ مغز و کاهش جریان خون نوقشری همراه است و هیچ مرکز واحدی وجود ندارد. آنچه روشن نیست، نقش دقیق ناقلهای عصبی، سطح هورمون‌ها و تجربهٔ ذهنی افراد است، چون جریان خون ناحیهای مغز در شرایط آزمایشگاهی سنجیده شده. همین محدودیت، مسیر پژوهش‌های بعدی را مشخص می‌کند.
به دنبال مشاوره ی حرفه‌ای برای بهبود مسائل زناشویی و یا مسائل مربوط به سلامت روان خود هستید؟
Georgiadis JR, Kortekaas R, Kuipers R, Nieuwenburg A, Pruim J, Reinders AA, et al. Regional cerebral blood flow changes associated with clitorally induced orgasm in healthy women. Eur J Neurosci. 2006;24(11):3305-16. PMID: 17156391. DOI: 10.1111/j.1460-9568.2006.05206.x
Holstege G, Georgiadis JR, Paans AM, Meiners LC, van der Graaf FH, Reinders AA. Brain activation during human male ejaculation. J Neurosci. 2003;23(27):9185-93. PMID: 14534252. DOI: 10.1523/JNEUROSCI.23-27-09185.2003
Georgiadis JR, Reinders AA, Paans AM, Renken R, Kortekaas R. Men versus women on sexual brain function: prominent differences during tactile genital stimulation, but not during orgasm. Hum Brain Mapp. 2009;30(10):3089-101. PMID: 19219848. DOI: 10.1002/hbm.20733
Huynh HK, Willemsen AT, Lovick TA, Holstege G. Pontine control of ejaculation and female orgasm. J Sex Med. 2013;10(12):3038-48. PMID: 23981195. DOI: 10.1111/jsm.12300
Huynh HK, Willemsen AT, Holstege G. Female orgasm but not male ejaculation activates the pituitary. A PET-neuro-imaging study. Neuroimage. 2013;76:178-82. PMID: 23523775. DOI: 10.1016/j.neuroimage.2013.03.012
اعتبار تصاویر: تصویر شاخص با هوش مصنوعی ساخته شده است. تصویر اول: Photo: Mrt Ziolko / Pexels
