اضطراب ایرانیان مهاجر در برابر اخبار سیاسی وطن به این دلیل رخ میدهد که پیگیری مداوم رویدادهای بحرانی از طریق شبکههای اجتماعی و تماس با خانواده، سیستم عصبی را در حالت هشدار دائمی نگه میدارد. دیاسپورای ایرانی در پی تنشهای ایران اسرائیل آمریکا، سطح بالایی از اختلال خواب، علائم گناه بازمانده و اضطراب گزارش کرده است. این با اجماع علمی فعلی درباره «استرس فرامرزی» در جمعیتهای مهاجر همسوست.
امروزه، از تهران تا تورنتو، از لسآنجلس تا دبی و سیدنی، بسیاری از ایرانیان چه داخل کشور و چه در مهاجرت ساعتها به اخبار، پیامهای خانواده و شبکههای اجتماعی چشم میدوزند تا از امنیت عزیزانشان مطمئن شوند. این حالت پایش مداوم، که محققان از آن با عنوان «نظارت شبانه اخبار» یاد میکنند، بهتدریج تبدیل به یک الگوی فرسایشی میشود که خواب، تمرکز و آرامش روانی را از بین میبرد.
امروزه، از تهران تا تورنتو، از لسآنجلس تا دبی و سیدنی، بسیاری از ایرانیان چه داخل کشور و چه در مهاجرت ساعتها به اخبار، پیامهای خانواده و شبکههای اجتماعی چشم میدوزند تا از امنیت عزیزانشان مطمئن شوند.
آمارها چه میگویند؟
جمعیتهای دیاسپورا که بهطور مداوم از طریق شبکههای خانوادگی و رسانههای دیجیتال در معرض رنج دیگران قرار میگیرند، در معرض خطر بالای مشکلات روانی هستند با علائم گسترده مرتبط با تروما که علیرغم فاصله جغرافیایی، در میان آنان شایع است.
پژوهشی که در سال ۲۰۲۶ در نشریه علمی اشپرینگر لینک منتشر شد، تأثیر روانی تنشهای ایران-اسرائیل-آمریکا را بر دیاسپورای ایرانی بررسی کرد. یافتهها نشان داد اختلال خواب، شکایات جسمانی، تشدید افسردگی و اضطراب پیشزمینهای، احساس گناه بازمانده، و اختلال در عملکرد روزمره که با مصرف وسواسگونه اخبار و پایش شبانه رویدادها مرتبط است از شایعترین الگوهای بالینی در این جمعیت هستند.
دلایل علمی این پدیده چیست؟
فرهنگپذیری بالاتر و دوفرهنگیبودن (biculturalism) یعنی توانایی حفظ تعادل میان دو فرهنگ با پیامدهای روانی بهتر همراه است، در حالی که مقاومت فرهنگی با پیامدهای ضعیفتر مرتبط است.
از منظر علمی، چند سازوکار بهطور همزمان در این پدیده دخیلاند. نخست، «نزدیکی احساسی از راه دور» است: شبکههای اجتماعی و تماس مداوم با خانواده در ایران، فاصله جغرافیایی را از نظر روانی از بین میبرد به این معنا که مغز مهاجر، تهدید را به همان شدتی تجربه میکند که انگار خودش آنجا حضور دارد. دوم، استرس فرهنگپذیری (acculturative stress) است که در کنار نگرانی از وطن، بار مضاعفی بر فرد وارد میکند. سوم، محدودیتهای مهاجرتی و بروکراسی ویزا بهویژه برای ایرانیانی که با محدودیتهای سفر مواجهاند حس ناتوانی و انزوا را تشدید میکند.
جالب اینجاست که تحقیقات در پایگاه دیجیتال دانشگاه میشیگان نشان میدهند این تأثیر برای همه یکسان نیست. افرادی که در «فرهنگپذیری دوسویه» (biculturalism) موفقتر عمل کردهاند یعنی توانستهاند بین ارزشهای ایرانی و محیط جدید تعادل برقرار کنند سطح پریشانی کمتری تجربه میکنند، حتی وقتی وقایع وطن به همان اندازه نگرانکننده است.
فرهنگپذیری بالاتر و دوفرهنگیبودن (biculturalism) یعنی توانایی حفظ تعادل میان دو فرهنگ با پیامدهای روانی بهتر همراه است، در حالی که مقاومت فرهنگی با پیامدهای ضعیفتر مرتبط است.
این موضوع برای ایرانیان مهاجر و داخل ایران چه معنایی دارد؟
برای ایرانیان مقیم تهران، این اضطراب اغلب مستقیم و ملموس است نگرانی روزمره از امنیت، اقتصاد و آینده. اما برای ایرانیان دیاسپورا در تورنتو، ونکوور، لسآنجلس، دبی، سیدنی، استانبول یا سوئیس، این اضطراب شکل متفاوتی میگیرد: نوعی «حضور در غیاب» احساس گناه از دور بودن، ناتوانی در کمک مستقیم، و فشار پنهانی که در محیط کاری یا اجتماعی جدید به رسمیت شناخته نمیشود. بسیاری از مهاجران ایرانی توصیف میکنند که در محل کار باید نقش عادی روزمره را بازی کنند، در حالی که ذهنشان درگیر خبرهای نگرانکننده از وطن است.
این تنش دوگانه تعلق همزمان به دو دنیا و نداشتن جای امنی کامل در هیچکدام یکی از موضوعاتی است که در جلسات رواندرمانی با مراجعان ایرانی بهکرات دیده میشود. این یک ضعف شخصی نیست؛ بلکه واکنشی قابلدرک به یک موقعیت واقعاً پیچیده است.
برای ایرانیان مقیم تهران، این اضطراب اغلب مستقیم و ملموس است نگرانی روزمره از امنیت، اقتصاد و آینده.
روانکاوی چه توضیحی برای این پدیده دارد؟
از منظر روانکاوی، رابطه فرد مهاجر با وطن هرگز بهطور کامل قطع نمیشود — بلکه به شکل یک «حضور درونیشده» باقی میماند. وقتی اتفاقات آسیبزا در وطن رخ میدهد، این حضور درونی دوباره فعال میشود و احساساتی مانند گناه بازمانده (survivor guilt)، حسرت، و نوعی سوگ ناتمام را برمیانگیزد. روانکاوی به ما کمک میکند بفهمیم که این واکنشها اغلب ریشه در تجربههای اولیه دلبستگی و جدایی دارند — و چرا برخی افراد بیش از دیگران درگیر این تنش میشوند.
تجربه بالینی: آنچه متخصصان در کار با مراجعان میبینند
در میان مراجعان ایرانی مهاجر، یک الگوی مشترک بهکرات دیده میشود: دورههایی از بیخوابی، بیقراری و حواسپرتی که دقیقاً همزمان با تشدید اخبار سیاسی ایران آغاز میشود. بر اساس تجربه بالینی متخصصان روانکاوی، بسیاری از این افراد ابتدا علائم خود را «عادی» یا «موقت» میدانند و تا مدتها به دنبال کمک نمیروند، چون احساس میکنند نگرانی برای وطن یک واکنش طبیعی است و نباید آن را «مسئلهای روانشناختی» تلقی کرد. با این حال، وقتی این حالت هفتهها یا ماهها ادامه مییابد و بر خواب، روابط و عملکرد شغلی تأثیر میگذارد، الگوی زمینهای آشکار میشود: نوعی سوگ فرهنگی مزمن که نیاز به فضایی برای شنیدهشدن دارد.
چه زمانی باید کمک حرفهای گرفت؟
اگر اضطراب مرتبط با اخبار وطن بیش از چند هفته ادامه دارد، خواب یا تمرکز روزمره را مختل کرده، یا باعث انزوای اجتماعی شده است، صحبت با یک متخصص سلامت روان میتواند کمککننده باشد. این تجربه، فهمیدنی و درمانپذیر است — و بسیاری از افراد پس از دریافت حمایت مناسب، توانایی خود برای تحمل عدم قطعیت و ادامه زندگی معنادار را بازمییابند.
چرا با وجود دوری از ایران، اخبار سیاسی وطن اینقدر روی من تأثیر میگذارد؟
این پدیده به دلیل «نزدیکی احساسی از راه دور» است ذهن انسان بین تهدید واقعی و تهدید دیدهشده از طریق رسانه، تفاوت کمی قائل میشود. دیاسپوراهایی که بهطور مداوم اخبار وطن را دنبال میکنند، سطح بالایی از پریشانی روانی گزارش میدهند، حتی با وجود فاصله جغرافیایی زیاد.
آیا این اضطراب یک اختلال روانی محسوب میشود؟
لزوماً نه. بسیاری از این واکنشها پاسخهای طبیعی به یک موقعیت غیرعادی هستند. اما وقتی این اضطراب هفتهها ادامه یابد و عملکرد روزمره را مختل کند، ، میتواند به یک الگوی پریشانی مزمن تبدیل شود که ارزش توجه حرفهای را دارد.
چرا برخی ایرانیان مهاجر بیشتر از دیگران دچار این اضطراب میشوند؟
پژوهشها نشان میدهند افرادی با سطح فرهنگپذیری پایینتر یا کسانی که ارتباط عاطفی نزدیکتری با وطن دارند، آسیبپذیرتر هستند. اهمیت عاطفی بالاتر رویدادهای وطن با سطح پریشانی بیشتر مرتبط بود.
آیا کاهش مصرف اخبار کمک میکند؟
تحقیقات نشان میدهند پایش وسواسگونه و شبانه اخبار (doomscrolling) با اختلال خواب و اضطراب بیشتر مرتبط است. کاهش آگاهانه این الگو نه قطع کامل ارتباط با اخبار میتواند به تنظیم بهتر سیستم عصبی کمک کند.
چه زمانی این اضطراب نیاز به کمک تخصصی دارد؟
وقتی علائمی مانند بیخوابی مداوم، انزوای اجتماعی، افت عملکرد شغلی یا احساس گناه شدید بیش از چند هفته ادامه یابد، مشورت با متخصص سلامت روان توصیه میشود. پژوهشهای حوزه سلامت روان مهاجران نشان میدهند مداخله بهموقع میتواند از تبدیلشدن این حالت به یک الگوی مزمن جلوگیری کند.
نتیجهگیری
اضطراب ناشی از اخبار سیاسی وطن، واکنشی طبیعی و قابلفهم به یک موقعیت پیچیده است — نه یک ضعف شخصی. با آگاهی، تنظیم آگاهانه مصرف اخبار، و در صورت نیاز حمایت حرفهای، افراد میتوانند دوباره احساس ثبات و امید را در زندگی روزمره خود بازیابند. تعلق به دو دنیا میتواند دشوار باشد، اما همچنین میتواند منبعی از قدرت، معنا و ارتباط عمیقتر با خود و جامعه باشد.
به دنبال مشاوره ی حرفهای برای بهبود مسائل زناشویی و یا مسائل مربوط به سلامت روان خود هستید؟
