سلامت ضعیف دهان میتواند از طریق التهاب، اختلال عروقی و کاهش کیفیت صمیمیت بر عملکرد و رضایت جنسی اثر بگذارد؛ هرچند هنوز رابطه علت قطعی در همه افراد اثبات نشده است.
آیا سلامت دهان میتواند از زوال شناختی و آلزایمر پیشگیری کند؟ شواهد علمی نشان میدهند که بهداشت دهان و دندان فقط برای جلوگیری از پوسیدگی یا بیماری لثه نیست؛ بلکه میتواند مستقیماً بر عملکرد مغز و خطر ابتلا به زوال عقل تأثیر بگذارد.
مطالعات جدید حاکی از آن هستند که تعادل میکروبیوم دهان نقش مهمی در سلامت شناختی، حافظه و حتی پیشگیری از بیماری آلزایمر دارد.
میکروبیوم دهان مجموعهای از باکتریها، قارچها و ویروسهایی است که بهصورت طبیعی در دهان زندگی میکنند. این میکروارگانیسمها اگر در تعادل باشند، به سلامت بدن کمک میکنند؛ اما در صورت بروز دیسبیوز (عدم تعادل باکتریایی) میتوانند عامل التهاب سیستمیک و آسیب مغزی شوند.
پژوهشگران مدرسه پزشکی University of Exeter تأکید میکنند که:
رعایت بهداشت دهان، درمان زودهنگام بیماریهای لثه و حفظ تعادل میکروبیوم دهانی میتواند بیش از آنچه تصور میکنیم بر سلامت مغز اثرگذار باشد.
چگونه باکتریهای دهانی به مغز آسیب میزنند؟
زمانی که فرد دچار التهاب لثه یا پریودنتیت باشد، باکتریهای مضر میتوانند وارد جریان خون شوند. این فرایند میتواند منجر به:
التهاب عصبی (Neuroinflammation)
اختلال در سد خونی-مغزی
تجمع پروتئینهای آمیلوئید بتا و تاو
آسیب عروقی مغز
این تغییرات همگی با بیماری Alzheimer’s disease مرتبط هستند.
نقش نیتریک اکسید در عملکرد مغز
یکی از مکانیسمهای مهم، مسیر «نیترات–نیتریت–نیتریک اکسید» است. باکتریهای مفید دهان به تبدیل نیتراتهای غذایی به نیتریت و سپس به نیتریک اکسید کمک میکنند.
نیتریک اکسید برای موارد زیر حیاتی است:
افزایش جریان خون مغزی
بهبود حافظه
تقویت پیامرسانی عصبی
حمایت از سیستم ایمنی
با افزایش سن، تولید نیتریک اکسید کاهش مییابد؛ بنابراین حفظ باکتریهای مفید دهان اهمیت بیشتری پیدا میکند.
کدام باکتریها مفید و کدام مضرند؟
تحقیقات نشان میدهد:
افزایش باکتریهای مفیدی مانند Neisseria با عملکرد شناختی بهتر مرتبط است.
افزایش باکتریهای مضر مانند Prevotella با زوال شناختی ارتباط دارد.
تغییر در الگوی باکتریهای دهان حتی پیش از بروز علائم زوال عقل قابل مشاهده است؛ موضوعی که امکان غربالگری زودهنگام را تقویت میکند.
علائم هشدار عدم تعادل میکروبیوم دهان
اگر موارد زیر را دارید، ممکن است تعادل باکتریایی دهان شما مختل شده باشد:
التهاب یا خونریزی لثه
بوی بد دهان مداوم
تحلیل لثه
عفونتهای مکرر دهانی
مه مغزی یا فراموشیهای خفیف همزمان با مشکلات لثه
نمونهگیری بزاق و پلاک دهانی میتواند شاخصی غیرتهاجمی برای ارزیابی سلامت شناختی باشد.
چگونه از طریق سلامت دهان از زوال عقل پیشگیری کنیم؟
۱. رعایت دقیق بهداشت دهان
مسواک زدن منظم
استفاده روزانه از نخ دندان
مراجعه دورهای به دندانپزشک
۲. رژیم غذایی ضدالتهاب و حامی میکروبیوم
✅ سبزیجات برگدار و چغندر (سرشار از نیترات طبیعی) ✅ میوههای غنی از فیبر ✅ خوراکیهای حاوی پلیفنل (انواع توت، چای سبز، شکلات تلخ) ✅ غذاهای تخمیری (ماست، کفیر، کلمترش)
❌ کاهش مصرف قند و کربوهیدراتهای تصفیهشده ❌ پرهیز از سیگار ❌ محدود کردن مصرف الکل
۳. مراقبت از بزاق دهان
هیدراته ماندن برای تولید بزاق ضروری است؛ بزاق دارای ترکیبات ضدمیکروبی طبیعی است.
دهانشویههای حاوی الکل یا مواد ضدعفونیکننده قوی میتوانند باکتریهای مفید را نیز از بین ببرند و تعادل میکروبیوم را مختل کنند.
نقش ژنتیک در ارتباط سلامت دهان و زوال عقل
ژن APOE4 که یکی از عوامل خطر ژنتیکی آلزایمر محسوب میشود، ممکن است بر ترکیب میکروبیوم دهان نیز اثر بگذارد. هنوز مشخص نیست که این اثر مستقیم است یا بخشی از یک مسیر ژنتیکی گستردهتر، اما تعامل ژنتیک و میکروبیوم موضوعی جدی در تحقیقات جدید است.
نظر PubMed درباره ارتباط بهداشت دهان و زوال عقل | نقش میکروبیوم دهان در آلزایمر
نقش بیماری لثه و التهاب مزمن
طبق مقاله J Alzheimer Dis و Curr Mol Medتأکید میکنند که پریودنتیت مزمن میتواند باعث فعال شدن مسیرهای التهابی طولانیمدت شود.
التهاب مزمن یکی از مکانیسمهای کلیدی در تخریب نورونی، تجمع پروتئینهای تاو و اختلال شناختی است.
نکته مهم: هنوز رابطه علت معلولی قطعی اثبات نشده، اما همبستگی بیولوژیک قابلتوجه است.
دیسبیوز میکروبیوم دهان قبل از بروز علائم
برخی مطالعات نشان دادهاند که اختلال در تعادل باکتریهای دهانی (Oral Dysbiosis) ممکن است حتی قبل از بروز علائم بالینی زوال عقل دیده شود.
این یافته اهمیت غربالگری زودهنگام از طریق نمونه بزاق و پلاک دهانی را مطرح میکند.
تأثیر بهداشت دهان بر رابطه جنسی و عملکرد جنسی
بر اساس مطالعات نمایهشده در PubMed، سلامت دهان میتواند از سه مسیر بر رابطه جنسی اثر بگذارد:
التهاب و اختلال نعوظ پریودنتیت (بیماری لثه) التهاب مزمن ایجاد میکند و تولید نیتریک اکسید را مختل میکند؛ این موضوع میتواند جریان خون را کاهش دهد و ریسک اختلال نعوظ را بالا ببرد.
نیتریک اکسید و پاسخ جنسی باکتریهای مفید دهان در تولید نیتریک اکسید نقش دارند؛ این مولکول برای اتساع عروق، خونرسانی مناسب و عملکرد جنسی ضروری است.
کیفیت رابطه و میل جنسی بوی بد دهان، عفونتهای مزمن و التهاب سیستمیک میتوانند میل جنسی، صمیمیت و رضایت رابطه را کاهش دهند.
جمعبندی: سلامت ضعیف دهان میتواند از طریق التهاب، اختلال عروقی و کاهش کیفیت صمیمیت بر عملکرد و رضایت جنسی اثر بگذارد؛ هرچند هنوز رابطه علت قطعی در همه افراد اثبات نشده است.
به دنبال مشاوره ی حرفهای برای بهبود مسائل زناشویی و یا مسائل مربوط به سلامت روان خود هستید؟
