عفونت ادراری چقدر شایع است؟

عفونت مجاری ادراری در طول عمر ۵۰ تا ۶۰ درصد از زنان بزرگسال را درگیر می‌کند. در زنان جوان، افزایش فعالیت جنسی یکی از عوامل خطر اصلی است و بازگشت عفونت ظرف ۶ ماه شایع است. شیوع با افزایش سن بالا می‌رود و در زنان بالای ۶۵ سال تقریباً ۲ برابر میانگین کل جمعیت زنان است.

این ارقام نشان می‌دهد عفونت ادراری یک تجربهٔ نادر نیست. بسیاری از زنان در دوره‌ای از زندگی خود با آن مواجه می‌شوند. در زنان جوان، الگوی ابتلا با فعالیت جنسی گره خورده است. بازگشت ظرف ۶ ماه نیز پدیده‌ای کم‌شمار نیست. با افزایش سن، تصویر تغییر می‌کند. در زنان بالای ۶۵ سال، شیوع تقریباً ۲ برابر میانگین کل جمعیت زنان است. این افزایش سنی را نمی‌توان تنها به یک عامل نسبت داد. ترکیب تغییرات فیزیولوژیک، بیماری‌های همراه و عوامل رفتاری در این گروه سنی نقش دارند. اما نکتهٔ مهم برای تفسیر خطر این است که شیوع بالا به‌خودی‌خود به معنای خطر یکسان برای همهٔ رفتارها نیست.

پزشکی مبتنی بر شاهد از ما می‌خواهد بین بروز کلی و عوامل خطر قابل تغییر تمایز بگذاریم. اینکه ۵۰ تا ۶۰ درصد زنان در طول عمر خود عفونت ادراری را تجربه می‌کنند، به ما نمی‌گوید کدام رفتار خاص خطر را بالا می‌برد. برای پاسخ به این پرسش باید به داده‌های مربوط به عوامل خطر راجعه نگاه کرد.

از منظر بهداشت عمومی، این ارقام به معنای آن است که عفونت ادراری یکی از شایع‌ترین عفونت‌های سرپایی در زنان است. با این حال، شیوع بالا نباید به این برداشت منجر شود که همهٔ زنان در معرض خطر یکسانی هستند. تفکیک عوامل خطر اثبات‌شده از باورهای عامیانه برای پیشگیری هدفمند ضروری است.

کدام عامل واقعاً خطر را بالا می‌برد؟

عوامل خطر عفونت راجعه شامل تکرار نزدیکی جنسی، استفاده از اسپرم‌کش، سن پایین اولین ابتلا، و سابقهٔ خانوادگی (مادر) است. در زنان جوان، افزایش فعالیت جنسی یکی از عوامل خطر اصلی این عفونت است. نوع خاصی از رابطهٔ جنسی به‌تنهایی به‌عنوان عامل خطر اثبات‌شده در این فهرست نیامده است.

تکرار نزدیکی جنسی یک عامل خطر شناخته‌شده برای عفونت ادراری راجعه است. این یافته به معنای آن نیست که هر رابطهٔ جنسی خطرساز است. مسئله دوز و تکرار است. افزایش فعالیت جنسی در زنان جوان با افزایش خطر ابتلا همراهی دارد. از سوی دیگر، استفاده از اسپرم‌کش به‌عنوان یک عامل خطر مستقل در فهرست آمده است. اسپرم‌کش ترکیبی است که برای پیشگیری از بارداری به کار می‌رود و می‌تواند تعادل میکروبی واژن را تغییر دهد.

سن پایین اولین ابتلا نیز یکی از عوامل خطر عفونت راجعه است. زنانی که اولین عفونت خود را در سنین پایین‌تر تجربه می‌کنند، احتمال بازگشت بالاتری دارند. سابقهٔ خانوادگی، به‌ویژه سابقهٔ مادر، نیز در فهرست عوامل خطر قرار دارد. این یافته‌ها به نقش زمینهٔ ژنتیکی و عوامل مشترک محیطی اشاره می‌کنند. در مقابل، نوع خاص رابطهٔ جنسی (مثلاً رابطهٔ مقعدی یا دهانی) در بریف به‌عنوان عامل خطر نیامده است. بنابراین نمی‌توان با اطمینان گفت کدام نوع رابطه پرخطرتر است. آنچه داده‌ها نشان می‌دهند، نقش تکرار و استفاده از اسپرم‌کش است.

بازگشت عفونت ظرف ۶ ماه شایع است. این بازگشت معمولاً با همان عوامل خطر همراه است. تکرار نزدیکی، اسپرم‌کش، سن پایین اولین ابتلا و سابقهٔ خانوادگی در این بازگشت نقش دارند. در زنان جوان، افزایش فعالیت جنسی به‌عنوان یکی از عوامل خطر اصلی این عفونت معرفی شده است. این جمله را باید دقیق خواند: افزایش فعالیت جنسی، نه هر نوع رابطهٔ جنسی.

کدام باور رایج شاهد علمی ندارد؟

الگوی دفع ادرار پیش و پس از نزدیکی، الگوی خشک‌کردن، و دوش واژینال به‌عنوان عامل خطر اثبات‌شده ثابت نشده‌اند. این سه مورد در فهرست عوامل خطر عفونت راجعه نیامده‌اند. بسیاری از توصیه‌های عامیانه دربارهٔ پیشگیری بر همین باورها استوارند، اما شاهد قوی برای نقش علّی آنها وجود ندارد.

باور رایجی وجود دارد که ادرار کردن پس از نزدیکی خطر عفونت را کاهش می‌دهد. در فهرست عوامل خطر، الگوی دفع ادرار پیش و پس از نزدیکی به‌عنوان عامل خطر اثبات‌شده ثبت نشده است. این بدان معناست که شاهد قوی برای نقش علّی آن در پیشگیری یا ایجاد عفونت وجود ندارد. همین وضعیت برای الگوی خشک‌کردن پس از دفع ادرار یا پس از نزدیکی صادق است. جهت خشک‌کردن از جلو به عقب یا عقب به جلو به‌عنوان عامل خطر اثبات‌شده شناخته نمی‌شود.

دوش واژینال نیز در همین دسته قرار می‌گیرد. این رفتار به‌عنوان عامل خطر اثبات‌شده در فهرست نیامده است. با این حال، بسیاری آن را راهی برای پیشگیری می‌پندارند. شاهد علمی برای این ادعا ضعیف است. نکتهٔ کلیدی این است که نبود شاهد قوی برای خطرساز بودن یک رفتار، به معنای اثبات بی‌خطر بودن آن نیست. بلکه به این معناست که نمی‌توان آن را به‌عنوان عامل خطر قطعی معرفی کرد. در نوشتار علمی، این تفاوت اهمیت دارد.

چرا این باورها پایدار مانده‌اند؟ بخشی از پاسخ به شهود عامیانه برمی‌گردد. وقتی عفونتی رخ می‌دهد، افراد به دنبال رفتارهایی می‌گردند که می‌توانستند انجام دهند. این جست‌وجو به توصیه‌های ساده می‌رسد. اما توصیهٔ ساده با شاهد قوی یکی نیست. فهرست عوامل خطر اثبات‌شده محدودتر از آن چیزی است که در گفتار روزمره شنیده می‌شود. تکرار نزدیکی جنسی، اسپرم‌کش، سن پایین اولین ابتلا و سابقهٔ خانوادگی در این فهرست جای دارند. الگوی دفع ادرار، الگوی خشک‌کردن و دوش واژینال در آن نیستند.

چه زمانی باید نگران بود؟

زمانی که عفونت ادراری بازگشت می‌کند، به‌ویژه ظرف ۶ ماه، یا زمانی که عوامل خطر شناخته‌شده مانند تکرار نزدیکی، اسپرم‌کش، سن پایین اولین ابتلا و سابقهٔ خانوادگی وجود دارند. در زنان بالای ۶۵ سال نیز شیوع تقریباً ۲ برابر میانگین کل جمعیت زنان است و این گروه سنی نیاز به توجه بیشتری دارد.

بازگشت عفونت ظرف ۶ ماه شایع است. این بازگشت نشانهٔ آن است که عوامل خطر زمین‌ای در کار هستند. برای زنانی که چند بار در سال دچار عفونت می‌شوند، ارزیابی عوامل خطر منطقی است. تکرار نزدیکی جنسی، استفاده از اسپرم‌کش، سن پایین اولین ابتلا و سابقهٔ خانوادگی مادر در این ارزیابی بررسی می‌شوند.

در زنان جوان، افزایش فعالیت جنسی یکی از عوامل خطر اصلی این عفونت است. بنابراین تغییر در الگوی فعالیت جنسی می‌تواند با تغییر خطر همراه باشد. اما این تغییر نباید به توصیه‌های اثبات‌نشده مانند دوش واژینال یا الگوی خاص خشک‌کردن گره بخورد. شاهد قوی برای این توصیه‌ها وجود ندارد.

نکتهٔ دیگر آنکه بازگشت عفونت ظرف ۶ ماه می‌تواند کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار دهد. این بازگشت نیاز به بررسی دقیق عوامل خطر دارد. اما بررسی نباید به توصیه‌های بی‌شاهد دامن بزند.

در زنان بالای ۶۵ سال، شیوع عفونت ادراری تقریباً ۲ برابر میانگین کل جمعیت زنان است. افزایش سن به‌تنهایی یک عامل خطر است. در این گروه، ترکیب عوامل خطر رفتاری و فیزیولوژیک می‌تواند خطر را بیشتر کند. با این حال، شیوع بالاتر به معنای آن نیست که همهٔ زنان این گروه سنی حتماً دچار عفونت می‌شوند.

چه زمانی نگرانی منطقی است؟ وقتی عفونت‌ها پشت سر هم رخ می‌دهند. وقتی بازگشت ظرف ۶ ماه اتفاق می‌افتد. وقتی عوامل خطر شناخته‌شده مانند تکرار نزدیکی، اسپرم‌کش، سن پایین اولین ابتلا و سابقهٔ خانوادگی حضور دارند. در این شرایط، بررسی بالینی توسط پزشک منطقی است. اما این بررسی باید بر شواهد اثبات‌شده استوار باشد، نه بر توصیه‌های عامیانه.

بیشتر بخوانید: ارتباط عضلات کف لگن و ارگاسم زنانه؛ علم چه می‌گوید؟

Read this article in English: Which Sexual Activities Carry Higher UTI Risk for Women? What Research Shows

منابع

Medina M, Castillo-Pino E. An introduction to the epidemiology and burden of urinary tract infections. Ther Adv Urol. 2019. DOI: 10.1177/1756287219832172

Hooton TM. Recurrent urinary tract infection in women. Int J Antimicrob Agents. 2001. DOI: 10.1016/s0924-8579(00)00350-2

تصاویر: Ronin، Мария، Vika Kirillova — Pexels