در مراقبت اولیهٔ اسپانیا حدود یک نفر از هر ۹ زن اختلال درد یا نفوذ ناحیهٔ تناسلی-لگنی داشت. در کارآزمایی‌ای با ۹۷ زن، هم درمان شناختی-رفتاری گروهی و هم استروئید موضعی درد را کم کردند و درمان گروهی در پیگیری ۶ ماهه برتری داشت؛ و فراتحلیل ۱۱ کارآزمایی اثر درمان روان‌شناختی و پزشکی را برابر یافت.

این نوشته سه منبع را کنار هم می‌گذارد: مروری نظام‌مند و فراتحلیلی دربارهٔ این اختلال‌ها در مراقبت اولیه و اجتماعی اسپانیا، یک کارآزمایی تصادفی‌شده با ۹۷ زن مبتلا به وستیبولودینیای تحریک‌شده، و فراتحلیلی از ۱۱ کارآزمایی دربارهٔ درمان روان‌شناختی درد واژن. محدودیت هر یافته کنار همان یافته آمده است. هدف، اطلاعات علمی است؛ نه تشخیص و نه انتخاب درمان.

این مطلب توسط سایت دکتر سعید بهکام، روانشناس بالینی،مشاور و سکستراپ در ایران (تهران) و کانادا (تورنتو، ریچموندهیل و ونکوور) به شما همراهان و مشترکان عزیز سایت بهکام تقدیم می‌شود.

درد هنگام نزدیکی در زنان چقدر شایع است؟

در مراقبت اولیهٔ اسپانیا، درصد زنان دارای اختلال درد یا نفوذ ناحیهٔ تناسلی-لگنی ۱۱٫۲۳ درصد بود، با بازهٔ اطمینان ۹۵ درصد از ۰ تا ۲۹ درصد. این بازه بسیار پهن است و برآورد را نامطمئن می‌کند.

این عدد از یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل می‌آید. از ۵۵۱ مورد یافت‌شده، ۱۱ مطالعه ملاک ورود را داشت. در همان داده، واژینیسموس ۵ درصد، درد نفوذ ۸٫۳۳ درصد و دیسپارونیا ۱۶٫۴۵ درصد بود.

نویسندگان می‌گویند این درصدها ممکن است در کشورهای دیگر فرق کند و در بخش بالای دادهٔ کشورهای اروپایی (۹ تا ۱۱٫۹ درصد) جای دارد. میان مطالعه‌های انجام‌شده در دنیا دربارهٔ شیوع این اختلال‌ها هم تنوع زیادی وجود دارد.

محدودیت‌ها کنار همین یافته می‌ایستند: مرور فقط انتشارات اسپانیایی مراقبت اولیه و اجتماعی را پوشش داد، بازهٔ اطمینان بسیار پهن است، تنوع میان مطالعه‌ها زیاد است، و چکیده توضیح نمی‌دهد چرا درصد دیسپارونیا از درصد کل بیشتر است. [نیاز به بررسی بیشتر: دادهٔ شیوع این مرور فقط مراقبت اولیهٔ اسپانیا را می‌پوشاند و بازهٔ اطمینانش بسیار پهن است.]

درمان شناختی-رفتاری گروهی در مقایسه با استروئید موضعی چه نشان داد؟

در یک کارآزمایی تصادفی‌شده با ۹۷ زن مبتلا به وستیبولودینیای تحریک‌شده، هم درمان شناختی-رفتاری گروهی و هم استروئید موضعی کاهش معنادار درد را گزارش کردند. در پیگیری ۶ ماهه، کاهش درد در پرسشنامهٔ درد در گروه درمان شناختی-رفتاری معناداراً بیشتر بود.

این نوع درد شایع‌ترین شکل دیسپارونیا است. ۹۷ زن به‌صورت تصادفی در ۲ گروه جای گرفتند و کارآزمایی ۱۳ هفته‌ای بود. ارزیابی پیش از درمان، پس از درمان و ۶ ماه بعد با مصاحبه و پرسشنامه انجام شد و درد، عملکرد جنسی، سازگاری روانی و رضایت از درمان را سنجید.

هر دو گروه در سازگاری روانی بهتر شدند و گروه درمان شناختی-رفتاری بلافاصله پس از درمان کاهش بیشتری در فاجعه‌سازی درد، یعنی تفکر فاجعه‌آمیز دربارهٔ درد، داشت. عملکرد جنسی هر دو گروه از ابتدا تا پس از درمان و در پیگیری بهتر شد و گروه درمان شناختی-رفتاری در همان پیگیری برتری داشت. رضایت از درمان و بهبود گزارش‌شده در درد و جنسیت هم در همین گروه بیشتر بود.

نویسندگان می‌گویند این درمان نسبت به استروئید موضعی ممکن است بر ابعاد بیشتری از دیسپارونیا اثر مثبت بگذارد، و یافته‌ها از توصیهٔ آن به‌عنوان درمان خط اول برای وستیبولودینیای تحریک‌شده حمایت می‌کند. محدودیت‌ها: فقط یک کارآزمایی است، فقط زنان مبتلا به همین نوع درد را در بر می‌گیرد، سنجش‌ها با مصاحبه و پرسشنامه انجام شد و چکیده عددی برای اندازهٔ اثر نمی‌دهد.

در تجربهٔ بالینی (نه یافتهٔ این پژوهش‌ها)، بسیاری از زنان سال‌ها درد را تحمل می‌کنند، چون نمی‌دانند این درد قابل گفتن و قابل ارزیابی است. موضع تحریریهٔ ما روشن است: درد هنگام نزدیکی نشانهٔ ضعف نیست و دلیلی برای تحمل در سکوت نیست.

برای انتخاب درمان باید علت درد را پزشکی یا روانی دانست؟

بر پایهٔ فراتحلیلی از ۱۱ کارآزمایی تصادفی‌شده، اثر درمان‌های روان‌شناختی و درمان‌های پزشکی برابر بود و اندازهٔ اثر بازوهای روان‌شناختی در انواع مختلف درد واژن قابل‌مقایسه بود. نویسندگان نتیجه گرفتند علت فرض‌شده شاید برای انتخاب درمان راهنمای مفیدی نباشد.

در طبقه‌بندی روان‌پزشکی نسخهٔ جدید، اختلال درد یا نفوذ ناحیهٔ تناسلی-لگنی شامل دیسپارونیا و واژینیسموس است. نویسندگان فراتحلیل می‌گویند طبقه‌بندی درد واژن در نظام‌های تشخیصی پزشکی یا روان‌پزشکی عمدتاً بر وجود یا نبود علت پزشکی فرض‌شده تکیه دارد؛ اما کارآمدی درمان بدون توجه به این علت فرض‌شده برابر بود.

محدودیت‌ها: چکیدهٔ این فراتحلیل اندازهٔ اثر عددی و شمار شرکت‌کنندگان را نمی‌دهد و برای هر نوع درد جداگانه عددی ارائه نمی‌کند. این یافته به معنای بی‌نیازی از ارزیابی پزشکی نیست؛ این پیشنهاد بالینی است، نه یافتهٔ این پژوهش‌ها.

چه زمانی باید سراغ پزشک و درمانگر رفت؟

در این منابع جدول زمانی ثابتی گزارش نشده است. توصیهٔ کلی این است که اگر درد هنگام نزدیکی تکرار می‌شود یا ادامه دارد، ارزیابی پزشکی و در صورت نیاز مراجعه به درمانگر انجام شود. این پیشنهاد بالینی است، نه یافتهٔ این پژوهش‌ها.

از نگاه بالینی (نه یافتهٔ این پژوهش‌ها)، ارزیابی پزشکی وضعیت جسمی را روشن می‌کند و درمانگر می‌تواند به ابعادی بپردازد که در کارآزمایی‌ها سنجیده شد: درد، عملکرد جنسی، سازگاری روانی و رضایت از درمان. انتخاب میان درمان‌ها با ارزیابی بالینی انجام می‌شود.

تصمیم دربارهٔ شروع درمان با ارزیابی فردی گرفته می‌شود، نه با یک قاعدهٔ کلی. از نگاه بالینی، اگر درد پایدار مانده یا رنج قابل‌توجه است، مراجعهٔ زودتر منطقی‌تر از انتظار کشیدن است؛ این هم پیشنهاد است، نه یافتهٔ این پژوهش‌ها.

Read this article in English: Pain During Intercourse in Women: Prevalence and Help

سوالات پرتکرار شما از سایت «بهکام»

آیا دیسپارونیا و واژینیسموس یکی هستند؟

نه کاملاً. طبقه‌بندی روان‌پزشکی نسخهٔ جدید هر دو را زیر یک عنوان، اختلال درد یا نفوذ ناحیهٔ تناسلی-لگنی، می‌آورد، ولی مرور شیوع آن‌ها را جدا گزارش کرد: واژینیسموس ۵ درصد و دیسپارونیا ۱۶٫۴۵ درصد.

آیا درمان گروهی جای درمان موضعی را می‌گیرد؟

این کارآزمایی چنین ادعایی نکرد. هر دو گروه کاهش معنادار درد را گزارش کردند و فقط در پیگیری ۶ ماهه گروه درمان شناختی-رفتاری در پرسشنامهٔ درد برتری داشت. انتخاب میان گزینه‌ها با ارزیابی بالینی انجام می‌شود.

آیا این درصدها دربارهٔ زنان در کشورهای دیگر هم صدق می‌کند؟

نویسندگان خودشان می‌گویند ممکن است فرق کند. آن درصدها فقط مراقبت اولیه و اجتماعی اسپانیا را می‌پوشاند و در بخش بالای دادهٔ کشورهای اروپایی (۹ تا ۱۱٫۹ درصد) جای دارد؛ برای کشورهای دیگر در این چکیده عددی نیست.

آیا پیش از روان‌درمانی باید ارزیابی پزشکی انجام شود؟

منابع بالا ترتیب ارزیابی و درمان را بررسی نکرده‌اند. از نگاه بالینی (نه یافتهٔ این پژوهش‌ها)، وقتی درد تکرار می‌شود، ارزیابی پزشکی گامی منطقی است و روان‌درمانی می‌تواند در کنار آن یا پس از آن بیاید. ترتیب را ارزیابی بالینی تعیین می‌کند.

نتیجه‌گیری

در مرور مراقبت اولیهٔ اسپانیا، درصد زنان دارای اختلال درد یا نفوذ ناحیهٔ تناسلی-لگنی ۱۱٫۲۳ درصد بود، با بازهٔ اطمینان ۹۵ درصد از ۰ تا ۲۹ درصد؛ بازه‌ای بسیار پهن. در کارآزمایی ۹۷ زن مبتلا به وستیبولودینیای تحریک‌شده، هم درمان شناختی-رفتاری گروهی و هم استروئید موضعی کاهش درد را گزارش کردند و درمان گروهی در پیگیری ۶ ماهه برتری داشت. در فراتحلیل ۱۱ کارآزمایی، اثر درمان روان‌شناختی و پزشکی برابر بود. این سه یافته به سه گروه متفاوت مربوط‌اند و جمع‌پذیر نیستند؛ پس درد هنگام نزدیکی موضوعی برای ارزیابی و گفت‌وگوست، نه نشانهٔ ناکامی.

به دنبال مشاوره ی حرفه‌ای برای بهبود مسائل زناشویی و یا مسائل مربوط به سلامت روان خود هستید؟

اگر به دنبال راه‌های بیشتر برای بهبود سلامت جسمی، جنسی و روانی خود هستید یا به توصیه‌های تخصصی نیاز دارید، برای «دریافت مشاوره» با دکتر سعید بهکام، بهترین دکتر روانشناس و سکستراپ ایرانی (تهران) و یا در کانادا (تورنتو، ونکوور و ریچموندهیل) می‌توانید از اینجا با ما در ارتباط باشید.

منابع

1. Berenguer-Soler M, Navarro-Sánchez A, Compañ-Rosique A, et al. Genito Pelvic Pain/Penetration Disorder (GPPPD) in Spanish Women-Clinical Approach in Primary Health Care: Review and Meta-Analysis. J Clin Med. Epub 2022 Apr 22; 11(9):2340. PMID: 35566467. DOI: 10.3390/jcm11092340
2. Bergeron S, Khalifé S, Dupuis MJ, McDuff P. A randomized clinical trial comparing group cognitive-behavioral therapy and a topical steroid for women with dyspareunia. J Consult Clin Psychol. Epub 2016 Jan 4; 84(3):259-268. PMID: 26727408. DOI: 10.1037/ccp0000072
3. Flanagan E, Herron KA, O’Driscoll C, Williams AC de C. Psychological treatment for vaginal pain: does etiology matter? A systematic review and meta-analysis. J Sex Med. Epub 2014 Oct 20; 12(1):3-16. PMID: 25329756. DOI: 10.1111/jsm.12717

Image Credits

Featured and in-text images: AI-generated / Gemini 3.1 Flash via OpenRouter. AI-generated images. No real person is depicted.