درد هنگام دخول پس از زایمان (دیسپارونی پس از زایمان) یکی از شایع‌ترین و کم‌گفته‌ترین شکایت‌های جنسی مادران تازه است. یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل روی ۲۲ مطالعه و ۱۱٬۴۵۷ زن نشان داد حدود ۳۵ درصد زنان پس از زایمان مقاربت دردناک را تجربه می‌کنند؛ این رقم در دو تا شش ماه نخست به حدود ۴۳ درصد می‌رسد و تا ماه‌های شش تا دوازده به حدود ۲۲ درصد پایین می‌آید. پاسخ کوتاه این است: درد پس از زایمان معمولاً علت‌های روشن بدنی و روانی دارد، با گذر زمان کم می‌شود و پایدار ماندنش نشانهٔ نیاز به ارزیابی تخصصی است، نه سرنوشت رابطه.

این مطلب توسط سایت دکتر سعید بهکام، روانشناس بالینی،مشاور و سکستراپ در ایران (تهران) و کانادا (تورنتو، ریچموندهیل و ونکوور) به شما همراهان و مشترکان عزیز سایت بهکام تقدیم می‌شود.

درد هنگام دخول پس از زایمان چقدر شایع است؟

شایع‌تر از آن است که بیشتر زوج‌ها فکر می‌کنند. در فراتحلیل بنایی و همکاران (۲۰۲۱) که داده‌های ۱۱٬۴۵۷ زن را جمع کرد، میزان کلی دیسپارونی پس از زایمان ۳۵ درصد بود: حدود ۴۲ درصد در ماه دوم، ۴۳ درصد در ماه‌های دوم تا ششم و ۲۲ درصد در ماه‌های ششم تا دوازدهم. به زبان ساده، از هر سه مادر تازه، یک نفر نخستین رابطه‌های جنسی پس از زایمان را با درد تجربه می‌کند، و از هر پنج مادر، یک نفر هنوز در پایان سال اول درد دارد.

این عددها دو پیام هم‌زمان دارند. نخست، زنی که درد دارد «غیرعادی» یا «سرد» نیست؛ او در اکثریتی بزرگ و خاموش قرار دارد. دوم، روند کاهشی داده‌ها امیدبخش است: بدن در ماه‌های پس از زایمان ترمیم می‌شود. با این حال، این مطالعه‌ها مقطعی و ناهمگن‌اند و تعریف درد در آن‌ها یکسان نیست؛ پس عددها را باید «برآورد» دانست، نه «پیش‌بینی» برای یک زن مشخص. اجماع پژوهشی روشن است: دیسپارونی پس از زایمان شکایتی پرشیوع است که کیفیت زندگی را کاهش می‌دهد و باید در ویزیت‌های پس از زایمان پرسیده شود.

چرا شیردهی واژن را خشک و دخول را دردناک می‌کند؟

یکی از مهم‌ترین علت‌های بدنی، تغییر هورمونی دوران شیردهی است. در شیردهی، سطح بالای پرولاکتین ترشح استروژن و آندروژن را مهار می‌کند؛ نتیجه، نازک‌شدن و خشکی مخاط واژن است، وضعیتی شبیه آنچه در یائسگی دیده می‌شود. پرلموتر و همکاران (۲۰۲۴) به همین دلیل اصطلاح تازهٔ «سندرم ادراری‌تناسلی شیردهی» را پیشنهاد کردند تا پزشکان این علائم را جدی‌تر غربال کنند.

مرور نظام‌مند همین گروه (۲۰۲۵) روی ۶۵ مطالعه نشان داد در زنان شیرده، خشکی واژن حدود ۵۴ درصد و نازک‌شدن مخاط حدود ۶۴ درصد شیوع دارد. شیوع دیسپارونی در ماه سوم ۶۰ درصد، در ماه ششم حدود ۴۰ درصد و در ماه دوازدهم حدود ۲۹ درصد بود؛ شانس درد در ماه سوم حدود ۲٫۳ برابر زنانی بود که زایمان نکرده بودند. این یعنی بخشی از درد، پیام هورمونی موقت بدن است، نه نشانهٔ آسیب دائمی یا کم‌شدن عشق. کمبود رطوبت واژن را باید با پزشک زنان در میان گذاشت؛ این موضوع راه‌حل‌های پزشکی ساده دارد.

پارگی پرینه و ترس از درد چه نقشی دارند؟

در زایمان طبیعی، آسیب پرینه (ناحیهٔ میان واژن و مقعد) بسیار شایع است و طبق مرور اشمیت و فنر (۲۰۲۴) تا ۹۰ درصد زنان را درگیر می‌کند. این آسیب با درد پایدار، دیسپارونی و حتی افسردگی پس از زایمان همراه است و شدت پیامدش به درجهٔ پارگی و کیفیت ترمیم بستگی دارد. پس اگر درد در محل بخیه یا اسکار تمرکز دارد، معاینهٔ دقیق ضروری است.

اما درد فقط بافت نیست. روزن و پوکال (۲۰۱۶) در مروری بر شواهد نشان دادند دیسپارونی پس از زایمان با افت عملکرد جنسی گره خورده و عوامل زیستی و روانی‌اجتماعی آن را باید با هم دید. وقتی دخول یک بار درد داشته باشد، ذهن انتظار درد را می‌آموزد: عضلات کف لگن پیش از تماس منقبض می‌شوند، تحریک و رطوبت کم می‌شود و همین انقباض درد بعدی را می‌سازد. این چرخهٔ «انتظار درد ← انقباض ← درد» توضیح می‌دهد چرا برخی زنان حتی پس از ترمیم کامل بافت، هنوز دخول را دردناک تجربه می‌کنند. شکستن این چرخه با گفت‌وگو، کندکردن ریتم و بازگرداندن لذت و ارگاسم بدون فشار دخول آغاز می‌شود.

فروید دربارهٔ مادر شدن، اضطراب و میل جنسی چه بینشی دارد؟

فروید در «بازداری‌ها، نشانه‌ها و اضطراب» (۱۹۲۶؛ SE جلد ۲۰، صفحات ۷۷ تا ۱۷۵) نشان داد اضطراب «علامت خطر» است و «بازداری» راهی است که روان با محدودکردن یک کارکرد، از برانگیختن آن اضطراب جلوگیری می‌کند. همین بینش، چرخهٔ انقباض و پرهیز از دخول پس از زایمانِ دردناک را روشن می‌کند: بدن پیش از آن‌که آسیبی رخ دهد، «پیش‌دستانه» دفاع می‌کند.

فروید در مقالهٔ «دربارهٔ گرایش همگانی به تحقیر در عرصهٔ عشق» (۱۹۱۲؛ SE جلد ۱۱، صفحات ۱۷۷ تا ۱۹۰) لایهٔ دوم را توضیح داد: جدایی میان جریان «مهر» و جریان «شهوت». با تولد کودک، زن در ذهن خود و گاه در ذهن همسرش ناگهان به «مادر» بدل می‌شود و این تصویر می‌تواند میل جنسی را پس براند. بینش فروید به زوج کمک می‌کند ببینند درد و پرهیز گاهی زبان این جابه‌جایی هویت است؛ وقتی زن دوباره خود را هم مادر و هم معشوق ببیند، بدن هم آرام‌تر پاسخ می‌دهد.

بیشتر بخوانید: رابطهٔ جنسی پس از زایمان؛ چرا میل دیر برمی‌گردد؟ · واژینیسموس؛ چرا نزدیکی ناممکن می‌شود؟

Read this article in English: Painful Sex After Childbirth: Why Does It Happen?

سوالات پرتکرار شما از سایت «بهکام»

چه زمانی پس از زایمان می‌توان دوباره دخول داشت؟

زمان مشخص و یکسانی برای همه وجود ندارد. معیار اصلی، ترمیم بافت، توقف خونریزی و آمادگی روانی و جنسی زن است، نه شمارش روزها. پیش از از سرگیری دخول، بهتر است معاینهٔ پس از زایمان انجام شود و هر دردی که با آهسته‌رفتن و رطوبت کافی بهتر نمی‌شود، به پزشک گفته شود.

آیا درد هنگام دخول پس از زایمان طبیعی است؟

شایع است، ولی نباید آن را تحمل کرد. پژوهش‌ها نشان می‌دهند حدود یک‌سوم زنان پس از زایمان مقاربت دردناک را تجربه می‌کنند و این میزان با گذر ماه‌ها کاهش می‌یابد. اگر درد پس از شش ماه ادامه دارد، شدید است یا بدتر می‌شود، ارزیابی تخصصی بدنی و جنسی ضروری است.

چرا در دوران شیردهی واژن خشک‌تر است؟

در شیردهی، هورمون پرولاکتین بالا می‌رود و ترشح استروژن و آندروژن را مهار می‌کند. این افت هورمونی مخاط واژن را نازک و خشک می‌کند و دخول را دردناک‌تر می‌سازد. این وضعیت معمولاً موقت است و پزشک زنان می‌تواند راه‌حل‌های مناسب را پیشنهاد کند.

همسر چگونه می‌تواند کمک کند؟

با صبر، پرسیدن و گوش‌دادن. فشار برای دخول، ترس از درد را بیشتر می‌کند. زوج می‌توانند مدتی صمیمیت، نوازش، لذت و ارگاسم را بدون دخول تجربه کنند، ریتم را به دست زن بسپارند و هر نشانهٔ درد را نشانهٔ توقف بدانند، نه شکست. این امنیت، بدن را برای بازگشت آماده می‌کند.

جمع‌بندی: درد پس از زایمان پایان رابطهٔ جنسی نیست

درد هنگام دخول پس از زایمان شایع است، علت‌های روشن هورمونی، بافتی و روانی دارد و در بیشتر زنان با گذر ماه‌ها کاهش می‌یابد. وقتی زوج درد را جدی بگیرند، فشار را بردارند و در صورت ماندگاری درد کمک تخصصی بگیرند، رابطهٔ جنسی می‌تواند حتی صمیمی‌تر از پیش بازگردد؛ رابطه‌ای که هم مادر و هم زن را در خود جا می‌دهد.

به دنبال مشاوره ی حرفه‌ای برای بهبود مسائل زناشویی و یا مسائل مربوط به سلامت روان خود هستید؟

اگر به دنبال راه‌های بیشتر برای بهبود سلامت جسمی، جنسی و روانی خود هستید یا به توصیه‌های تخصصی نیاز دارید، برای «دریافت مشاوره» با دکتر سعید بهکام، بهترین دکتر روانشناس و سکستراپ ایرانی (تهران) و یا در کانادا (تورنتو، ونکوور و ریچموندهیل) می‌توانید از اینجا با ما در ارتباط باشید.

منابع

1. Banaei M, Kariman N, Ozgoli G, et al. Prevalence of postpartum dyspareunia: A systematic review and meta-analysis. Int J Gynaecol Obstet. 2021;153(1):14-24. PMID: 33300122. DOI: 10.1002/ijgo.13523
2. Perelmuter S, Stokes C, Chapalamadugu M, et al. Postpartum and Lactation-Related Genitourinary Symptoms: A Systematic Review. Obstet Gynecol. 2025;146(1):59-72. PMID: 40373318. DOI: 10.1097/AOG.0000000000005940
3. Perelmuter S, Burns R, Shearer K, et al. Genitourinary syndrome of lactation: a new perspective on postpartum and lactation-related genitourinary symptoms. Sex Med Rev. 2024;12(3):279-287. PMID: 38757214. DOI: 10.1093/sxmrev/qeae034
4. Rosen NO, Pukall C. Comparing the Prevalence, Risk Factors, and Repercussions of Postpartum Genito-Pelvic Pain and Dyspareunia. Sex Med Rev. 2016;4(2):126-135. PMID: 27872022. DOI: 10.1016/j.sxmr.2015.12.003
5. Schmidt PC, Fenner DE. Repair of episiotomy and obstetrical perineal lacerations (first-fourth). Am J Obstet Gynecol. 2024;230(3S):S1005-S1013. PMID: 37427859. DOI: 10.1016/j.ajog.2022.07.005
6. Freud S. (1912). On the Universal Tendency to Debasement in the Sphere of Love. In: Strachey J, ed. The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud, Vol. 11. London: Hogarth Press: 177-190.
7. Freud S. (1926). Inhibitions, Symptoms and Anxiety. In: Strachey J, ed. The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud, Vol. 20. London: Hogarth Press: 77-175.

Image Credits

Featured image and in-text image — Image: AI-generated / Gemini 3.1 Flash via OpenRouter.