چرا آدم‌ها خیانت میکنند؟ پاسخ کوتاه پژوهش این است که خیانت یک علت واحد ندارد. در پژوهشی که سلترمن و همکارانش در سال ۲۰۱۹ در «مجلهٔ پژوهش جنسی» منتشر کردند، ۴۹۵ نفر که خودشان تجربهٔ خیانت را گزارش کرده بودند، دست‌کم نُه دسته انگیزه نشان دادند: نارضایتی، احساس بی‌توجهی، خشم از شریک، میل جنسی، سردشدن عشق، تعهد پایین، نیاز به دیده‌شدن، تنوع‌طلبی جنسی و عوامل موقعیتی. پژوهش دیگری با یادگیری ماشین روی ۱٬۲۹۵ نفر نشان داد قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده‌ها به خود رابطه برمی‌گردند: رضایت، عشق، میل و طول رابطه.
سال‌ها تصویر رایج این بود که خیانت نشانهٔ «کمبود» در رابطه است: کسی که در خانه دیده نمی‌شود، بیرون دنبال دیده‌شدن می‌رود. پژوهش‌های قدیمی‌تر هم بیشتر همین چهار انگیزه را ثبت کرده بودند: نارضایتی، احساس بی‌توجهی، خشم و میل جنسی.
دیلن سلترمن و همکارانش در سال ۲۰۱۹ این تصویر را گسترده‌تر کردند. شرکت‌کنندگانِ آن‌ها، که بیشترشان بزرگسالان جوان بودند، در یک پرسشنامهٔ اینترنتی پنج انگیزهٔ دیگر را هم گزارش کردند: «دیگر عاشق شریکم نبودم»، «تعهد زیادی به او نداشتم»، «می‌خواستم محبوب‌تر به نظر برسم»، «می‌خواستم شریک‌های جنسی متنوع‌تری تجربه کنم» و انگیزه‌های موقعیتی، یعنی لحظه‌ای که شرایط بیرونی تصمیم را شکل داده است.
یافتهٔ مهم‌تر، پیوند این انگیزه‌ها با شخصیت بود. کسانی که دلبستگی ناایمن داشتند، بیشتر از خشم، سردشدن عشق، احساس بی‌توجهی، تعهد پایین و نیاز به تأیید حرف می‌زدند. کسانی که رابطهٔ جنسی بدون تعهد عاطفی را راحت‌تر می‌پذیرفتند، بیشتر «تنوع جنسی» را دلیل خود می‌دانستند.
بند قابل‌نقل: خیانت پدیده‌ای چندانگیزه‌ای است؛ بخشی از آن از کمبودهای رابطه می‌آید و بخشی از نیازهای فردی و موقعیت (Selterman و همکاران، ۲۰۱۹).
این تصویر چندعاملی با یافتهٔ پژوهش‌های تازه‌تری که در ادامه می‌آید هم‌سوست. محدودیت مهم: داده‌ها خودگزارشی و مقطعی‌اند و نمونه بیشتر جوان و اینترنتی بود؛ پس نمی‌توان آن را به همهٔ گروه‌های سنی و فرهنگی تعمیم داد.
گاهی بدن در آغوش است و ذهن جای دیگری؛ پژوهش‌ها می‌گویند سردشدن عشق و کاهش تعهد از انگیزه‌های گزارش‌شدهٔ خیانت‌اند — Image: AI-generated / Gemini 3.1 Flash via OpenRouter
آیا دلیل خیانت سرنوشت رابطه را تغییر می‌دهد؟
همان گروه پژوهشی در سال ۲۰۲۱، در «مجلهٔ سکس‌تراپی و درمان زناشویی»، با نمونه‌ای ۴۹۵ نفره از دانشجویان آمریکایی و شرکت‌کنندگان اینترنتی بررسی کرد که انگیزهٔ اولیه با تجربهٔ خود خیانت چه رابطه‌ای دارد.
وقتی انگیزه به خود رابطه برمی‌گشت، مثل خشم از شریک یا سردشدن عشق، رابطهٔ پنهانی طولانی‌تر بود، قرارهای علنی‌تری با فرد سوم گذاشته می‌شد و رابطهٔ اصلی بیشتر به جدایی می‌کشید. وقتی انگیزه موقعیتی بود، مثلاً فشار و استرس یک دورهٔ خاص، رابطهٔ پنهانی کوتاه‌تر بود، رابطهٔ جنسی در آن رضایت کمتری داشت و هم افشای آن و هم جدایی کمتر رخ می‌داد.
بند قابل‌نقل: خیانتی که از زخم‌های خود رابطه تغذیه می‌شود، با جدایی بیشتری همراه است تا خیانتی که از یک موقعیت گذرا برخاسته است (Selterman و همکاران، ۲۰۲۱).
برای زوجها، پرسیدن «چرا» تنها کنجکاوی نیست؛ پاسخ آن نشان می‌دهد چه چیزی باید ترمیم شود. این الگو با تصویر چندعاملی پژوهش ۲۰۱۹ هم‌خوان است. این داده‌ها هم گذشته‌نگر و خودگزارشی‌اند و رابطهٔ علّی را ثابت نمی‌کنند.
آیا می‌توان خیانت را پیش‌بینی کرد؟
لورا واولز و همکارانش در سال ۲۰۲۲ در «مجلهٔ پژوهش جنسی» از یک الگوریتم یادگیری ماشین به نام جنگل تصادفی استفاده کردند تا ببینند کدام عوامل بیشترین وزن را در پیش‌بینی خیانت حضوری و اینترنتی دارند. دو مطالعه، یکی فردی و یکی روی زوجها، در مجموع ۱٬۲۹۵ نفر را دربر می‌گرفت.
نتیجه این بود که خیانت «تا حدی» پیش‌بینی‌پذیر است و مهم‌ترین عوامل، بین‌فردی بودند: رضایت از رابطه، عشق، میل جنسی و طول رابطه. پیشنهاد نویسندگان این بود که رسیدگی زودهنگام به دشواری‌های رابطه می‌تواند از خیانت پیشگیری کند.
بند قابل‌نقل: در این تحلیل، کیفیت خود رابطه، یعنی رضایت، عشق و میل، قوی‌ترین نشانه‌های پیش‌بینی خیانت بودند (Vowels و همکاران، ۲۰۲۲). این نتیجه با یافتهٔ سلترمن دربارهٔ نقش عشق و تعهد هم‌سوست.
در تجربهٔ بالینی متخصصان با زوج‌های ایرانی، چه در تهران و چه در تورنتو و لس‌آنجلس، الگویی آشنا دیده می‌شود: خیانت کمتر یک‌شبه رخ می‌دهد و بیشتر پس از دوره‌ای طولانی از حرفهای نگفته، میلِ نادیده‌مانده و فاصلهٔ عاطفی بی‌صدا.
روانکاوی چه توضیحی برای خیانت دارد؟
زیگموند فروید در مقالهٔ سال ۱۹۱۲ خود دربارهٔ «گرایش همگانی به تحقیر در قلمرو عشق» از دو جریان در زندگی عاطفی سخن گفت: جریان مهر و جریان شهوانی. به نظر او، این دو جریان در برخی آدم‌ها، به‌ویژه در مردانی که او توصیف می‌کرد، به هم نمی‌پیوندند؛ آن‌جا که عشق و احترام هست، میل جنسی خاموش می‌شود و میل به جای دیگری می‌رود.
این نگاه کمک می‌کند بفهمیم چرا بعضی خیانت‌ها با وجود عشق رخ می‌دهند. انگیزه‌هایی مثل «میل جنسی» و «تنوع‌طلبی» که در پژوهش سلترمن دیده شد، همیشه به معنای پایان عشق نیستند؛ گاهی نشانهٔ شکافی‌اند میان کسی که دوستش داریم و میلی که جرأت نمی‌کنیم در همان رابطه بیانش کنیم. کار روانکاوانه آوردن همین شکاف به زبان است، نه داوری اخلاقی دربارهٔ آن.
برای بسیاری از زوج‌های ایرانی، در ایران یا در مهاجرت، حرف‌زدن از میل و نیاز جنسی با شریک هنوز با شرم همراه است. همین سکوت، فضایی می‌سازد که در آن ناگفته‌ها بیرون از رابطه جست‌وجو می‌شوند.
اگر احساس می‌کنید رابطه‌تان به سمت فاصله یا وسوسه می‌رود، یا خیانتی رخ داده و نمی‌دانید از کجا شروع کنید، گفت‌وگو با یک متخصص سلامت جنسی و زوجها می‌تواند فضایی امن برای فهم «چرا» و تصمیم دربارهٔ «حالا چه» فراهم کند.
نه. در پژوهش سلترمن و همکاران (۲۰۱۹) سردشدن عشق تنها یکی از نُه دسته انگیزه بود؛ خشم، احساس بی‌توجهی، نیاز به دیده‌شدن، تنوع‌طلبی و عوامل موقعیتی هم گزارش شدند. پژوهش ۲۰۲۱ همین گروه نشان داد خیانت‌های موقعیتی کمتر به جدایی ختم می‌شوند.
مهم‌ترین عامل پیش‌بینی خیانت چیست؟
در تحلیل یادگیری ماشین واولز و همکاران (۲۰۲۲) روی ۱٬۲۹۵ نفر، عوامل بین‌فردی وزن بیشتری داشتند: رضایت از رابطه، عشق، میل جنسی و طول رابطه. پیش‌بینی فقط «تا حدی» دقیق بود و برای پیش‌گویی رفتار یک فرد مشخص کاربرد ندارد.
آیا سبک دلبستگی در خیانت نقش دارد؟
بر اساس پژوهش سلترمن و همکاران (۲۰۱۹)، دلبستگی ناایمن با انگیزه‌هایی مثل خشم، سردشدن عشق، احساس بی‌توجهی، تعهد پایین و نیاز به تأیید همراه بود. این یک همبستگی است، نه رابطهٔ علت و معلول؛ بیشتر افراد با دلبستگی ناایمن خیانت نمی‌کنند.
آیا رابطه پس از خیانت قابل ترمیم است؟
بسیاری از زوجها رابطه را ترمیم میکنند و انگیزهٔ خیانت در این مسیر مهم است. در پژوهش سلترمن و همکاران (۲۰۲۱)، خیانتهایی که انگیزهٔ موقعیتی داشتند با نرخ کمتری از جدایی همراه بودند. فهم «چرا» نخستین گام ترمیم است.
نتیجه‌گیری
خیانت یک داستان واحد ندارد. گاهی از زخم‌های کهنهٔ رابطه می‌آید، گاهی از نیاز به دیده‌شدن، گاهی از میلی که در رابطه جایی برای بیان پیدا نکرده و گاهی از یک موقعیت گذرا. خبر امیدوارکننده این است که مهم‌ترین عوامل خطر، یعنی رضایت، عشق و میل، در دست خود زوج‌اند. حتی پس از خیانت، فهم انگیزهٔ آن می‌تواند نقطهٔ شروع یک رابطهٔ عمیق‌تر باشد.
به دنبال مشاوره ی حرفهای برای بهبود مسائل زناشویی و یا مسائل مربوط به سلامت روان خود هستید؟
Selterman D, Garcia JR, Tsapelas I. Motivations for Extradyadic Infidelity Revisited. J Sex Res. 2019;56(3):273-286. doi:10.1080/00224499.2017.1393494. PMID: 29244527
Selterman D, Garcia JR, Tsapelas I. What Do People Do, Say, and Feel When They Have Affairs? Associations between Extradyadic Infidelity Motives with Behavioral, Emotional, and Sexual Outcomes. J Sex Marital Ther. 2021;47(3):238-252. doi:10.1080/0092623X.2020.1856987. PMID: 33377428
Vowels LM, Vowels MJ, Mark KP. Is Infidelity Predictable? Using Explainable Machine Learning to Identify the Most Important Predictors of Infidelity. J Sex Res. 2022;59(2):224-237. doi:10.1080/00224499.2021.1967846. PMID: 34431739
Freud S. (1912). On the Universal Tendency to Debasement in the Sphere of Love (Contributions to the Psychology of Love II). In: The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud, Vol. 11, pp. 177–190. London: Hogarth Press.
Image Credits
تصویر شاخص و تصویر نخست متن: AI-generated / Gemini 3.1 Flash via OpenRouter. هیچ فرد واقعی در تصاویر نشان داده نشده است.
